Thân chào các Bê 60*,
Xin đọc lời trần tình ở phần I; phần II này xin được tản mạn về người mất trí và thân nhân.
Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Theo tài liệu của Viện Sức Khỏe Quốc Gia Hoa Kỳ (NIH) thì Alzheimer’s là
căn bệnh không thể đảo ngược (irreversible) và tiến triển dần dần làm
hủy hoại trí nhớ và khả năng suy nghĩ. Cuối cùng thì người mắc hội chứng
Alzheimer's sẽ không còn khả năng sinh hoạt hàng ngày nữa. Thường thì
triệu chứng xuất hiện sau tuổi 60 (tuổi của Bê đấy). Chuyên gia ước tính
là có khoảng 5,1 triệu người Mỹ có thể là mắc bệnh này. Tuy nhiên hội
chứng này có thể xuất hiện ở những người trẻ nữa: lứa tuổi 30 hoặc 40 mà
bị Alzheimer's thì quả là một bi kịch!
Sau đây xin nói về sự đau khổ của người bệnh và thân nhân của họ.
Bệnh nhân Alzheimer's nổi tiếng ở Mỹ có lẽ là cố Tổng Thống Ronald Reagan. Ông đã viết một bức thư gởi toàn dân sau khi đã được xác định là ông mắc bệnh này. Trong thư ông viết: "Unfortunately, as Alzheimer's disease progresses, the family often
bears a heavy burden. I only wish there was some way I could spare
Nancy from this painful experience. When the time comes, I am confident
that with your help she will face it with faith and courage."
(Thật bất hạnh là khi bệnh Alzheimer's tiến triển, gia đình thân nhân
thường phải gánh chịu gánh nặng nuôi bệnh. Tôi chỉ mong có cách nào đó
mà tôi có thể tránh cho Nancy--tên của Tổng Thống Phu Nhân--khỏi phải
trải nghiệm đau khổ. Khi chuyện ấy đến, tôi có niềm tin là với sự hỗ trợ
của mọi người thì Nancy sẽ trực diện những khó khăn, khổ đau này với
niềm tin và lòng dũng cảm). Như Bê thấy, Reagan nói về căn bệnh của mình nhưng nỗi lo của ông thật sự là lo cho vợ, người bạn đời của ông. Lo là khi bệnh ông phát triển đến lúc ông mất trí thì thân nhân của ông sẽ đau khổ nhường nào. Còn ông thì ông chỉ viết: "I now begin the journey that will lead me into the sunset of my
life. I know that for America there will always be a bright dawn ahead." (Tôi bắt đầu một hành trình dẫn tôi đến cuối cuộc đời. Tôi biết là nước Mỹ sẽ mãi có một bình minh tươi sáng trong tương lai).
Nhân vật nữ trong phim Hàn "A Moment to Remember" nói một câu mà Đệ thấy thấm thía: "When my memories disappear, my soul will disappear too!" (Khi Em không còn nhớ được những kỷ niệm thì cũng là lúc Em mất linh hồn của mình). Chắc Bê nào theo một tôn giáo nào mà định nghĩa linh hồn một cách khác thì sẽ không đồng ý với câu này; nhưng xin đừng chấp. Bài này chủ ý là nói về hệ lụy của hội chứng Alzheimer's chứ không tranh luận về một niềm tin tôn giáo. Nhân vật nam đóng vai người chồng cũng thật xuất sắc để diễn tả sự đau khổ dằn vặt khi có người vợ mất trí. Phim Hàn này rất hay nhưng quý vị nào "kị" phim Hàn thì xin vào đường dẫn (link) tám phim ảnh về bệnh mất trí mà bạn không nên bỏ lỡ để có danh sách tám phim Hollywood nói về đề tài mất trí (dementia) và hội chứng Alzheimer's. Trong tám phim này có phim The Notebook (2004) được nhiều giải thưởng kể cả giải Oscars, đó quý vị.
Căn bệnh Alzheimer's quả là quái ác khi người bệnh bị tấn công ngay não bộ: mất trí, không còn biết mình là ai nhưng có lúc vẫn sống vẫn hoạt động trong vô thức. Có khi người bệnh xuất hiện tại một "chốn cũ" thật xa nơi mình đang ở mà không biết làm sao mình đến đó. Kỷ niệm xa xưa có khi lại nhớ mà chuyện hành ngày thì không quản nổi. Hiện nay, khoa học đang ráo riết nghiên cứu để tìm cách ngăn ngừa và làm chậm sự phát triển của Alzheimer's nhưng khi não đã bị hư hoại thì không cách nào tái tạo não được. Mặt khác, khoa học đang ráo riết tìm phương cách thử nghiệm để có thể dự đoán một cách khoa học xem một người có thể bị Alzheimer's trong 10 năm tới hay không. Đây cũng là lý do Đệ viết bài này. Câu hỏi đặt ra là nếu phương pháp thử tương đối chính xác và giá cả phải chăng thì Bê có thử không? Và nếu mình có kết quả dương tính (có nghĩa là 10 năm nữa mình sẽ bị Alzheimer's) thì Bê sẽ làm gì? Hai câu hỏi tương đối là đơn giản nhưng thật khá phức tạp để trả lời một cách ngay thẳng.
Bài sau, Đệ xin được tự trả lời hai câu hỏi này; còn Bê, Bê trả lời sao cho hai câu hỏi này?
Hasta la vista!
Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác
trên 60
tuổi trẻ. Bê 60 thường khóa cửa nhà đi ra ngoài rồi lại thắc mắc không biết mình tắt lò ga chưa?
Phụ chú:
Tám phim ảnh về bệnh mất trí mà bạn không nên bỏ lỡ
Bài về Alzheimer's của Viện Sức Khỏe Quốc Gia Hoa Kỳ (NIH).
Reagan: Thơ gởi toàn dân
Thứ Sáu, 12 tháng 12, 2014
Thứ Năm, 27 tháng 11, 2014
Cholesterol 101 và vài hiểu lầm -- Phần I.
Thân chào các Bê 60*,
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến những căn bản y khoa về Cholesterol và một vài điều hiểu chưa rõ mà chúng ta hay mắc phải. Tài liệu chính lấy ra từ trang mạng WebMD về WebMD -- Cholesterol 101 slideshow. Quý vị vào đây đọc thì đầy đủ chính xác và có hình minh họa nữa. Chỉ cái là nó bằng tiếng Mỹ nên có khi phải nhờ con cháu nó đọc dùm. Đệ (diễn) dịch là đại khái cho thuận câu thuận chữ chứ không bảo đảm độ chính xác cũng như trình độ văn chương (dạ, em xưa kia học ban B).
Dạ, dạ, Đệ xin vào đề...
1. Cholesterol là gì?
Chúng ta thường liên hệ Cholesterol với thực phẩm nhiều dầu mỡ (fatty foods), nhưng phần lớn chất "sáp" (waxy substance) này là do chính cơ thể chúng ta tạo ra. Gan của chúng ta tạo ra khoảng 75% (ba phần tư) tổng số Cholesterol lưu thông trong máu. Một phần tư còn lại là từ thức ăn. Ở mức độ bình thường thì Cholesterol đóng một vai trò rất quan trọng trong việc giúp tế bào hoạt động bình thường. Lời bàn tại chỗ: "Câu này có nghĩa là không có Cholesterol thì tế bào sẽ không sống được; có nghĩa là con người sẽ... từ chết tới bị thương!". Tuy nhiên các mức Cholesterol, ở hơn một trăm triệu người Mỹ, bị cho là cao (khoảng một phần ba dân số Hoa Kỳ). Khi mức Cholesterol cao (nhất là loại xấu) thì tác hại cho sức khỏe.
2. Triệu chứng Cholesterol cao.
Cholesterol cao thì không lộ ra một triệu chứng nào, mới chết chứ! Không biểu hiện bằng triệu chứng nhưng tác hại thì tai hại bên trong cơ thể. Theo thời gian, quá nhiều Cholesterol (trong máu) sẽ dẫn đến tình trạng đóng chốt các động mạch (buildup of plaque inside the arteries) và tình trạng này có tên là atherosclerosis. Mạch máu bị hẹp lại (như ống nước bị tắc nghẽn) thì không sớm thì muộn sẽ dẫn đến đột trụy tim hoặc tai biến mạch máu não (heart attack or stroke). Điểm tốt là phát hiện mức Cholesterol cao tương đối đơn giản và mang mức Cholesterol trở lại mức trung bình không quá khó bằng nhiều cách (sẽ nói sau).
3. Thử nghiệm Cholesterol
Người trên 20 tuổi cần thử cholesterol ít nhất một lần trong vòng bốn đến sáu năm. Thử nghiệm bằng khám máu để biết về "hồ sơ/hiện trạng" béo-đạm khi nhịn ăn từ 9 tới 12 tiếng trước (fasting lipoprotein profile) khi lấy máu thử. Kết quả thử nghiệm này sẽ cho các mức độ của Cholesterol xấu (LDL), Cholesterol tốt (HDL) và triglycerides.
4. Cholesterol xấu
Đa số Cholesterol được chuyên chở trong máu bởi chất béo-đạm (lipoprotein) mật độ thấp (low density lipoproteins hay viết tắt là LDL). Thằng Lờ Đờ Lờ này xấu vì nó kết hợp với những vật thể khác trong máu mà vón cục lại rồi làm nghẹt mạch máu (động mạch). Chế độ ăn uống có nhiều mỡ bão hòa (saturated fat) hay mỡ chuyển (trans fat; dầu mỡ trong động vật chứa một ít trans fat và công nghệ thực phẩm chế biến trans fat bằng cách "đưa" thêm khí hydrogen vào dầu thực vật) có khuynh hướng làm tăng số lượng Lờ Đờ Lờ Cholesterol trong máu. Với đa số chúng ta thì mức độ LDL dưới 100 thì rất tốt, nhưng với người có bệnh tim thì mức độ này còn phải thấp hơn.
5. 'Good' Cholesterol
Khoảng một phần ba Cholesterol được chuyên chở bởi chất béo-đạm (lipoprotein) mật độ cao (high density lipoproteins hay viết tắt là HDL). Ông Hờ Lờ Đờ này tốt vì ỗng giúp lấy đi Cholesterol xấu khỏi hệ thống máu nên làm giảm độ đóng chốt trong mạch máu. Hờ Lờ Đờ càng cao càng tốt. Người với mức Hờ Lờ Đờ thấp dễ bị bịnh tim (hơn người có mức Hờ Lờ Đờ cao). Quan trọng là ăn chất béo tốt như dầu ô liu lại (có thể) làm tăng mức Cholesterol tốt.
6. Triglycerides
Cơ thể chúng ta biến đổi số ca lô ri, đường, và cồn (alcohol, nói chung là chất rượu) thặng dư thành triglycerides, một loại chất béo trong máu và được chứa trong tế bào béo (fat cells) khắp cơ thể. Người béo phì, ít hoạt động, hút thuốc hoặc nghiện rượu thường có mức triglycerides cao. Và người có chế độ dinh dưỡng với lượng đường/tinh bột cao (high-carb diet) cũng thường có mức triglycerides cao. Mức triglycerides 150 hoặc cao hơn sẽ tạo nguy cơ rối loạn hội chứng chuyển hóa (risk for metabolic syndrome), và hội chứng này thể hiện ở người có bệnh tim và tiểu đường. Tiểu đường là một bệnh chứng rất nguy hiểm với người già (đang nói về Bê, đó). Nhưng xin nói về tiểu đường trong một dịp khác.
7. Total Cholesterol
Tổng số Cholesterol (total cholesterol) là tổng số của LDL, HDL (đã nói ở trên) và VLDL (very low density lipoprotein, béo-đạm mật độ rất thấp) trong máu chúng ta. Vờ Lờ Đờ Lờ này là bước đầu của sự hình thành Lờ Đờ Lờ (thằng xấu, đó). Tổng số Cholesterol dưới 200 được coi là mạnh khỏe trong đa số trường hợp vì người có tổng số Cholesterol cao hơn 200 dễ có khuynh hướng phát triển bệnh tim mạch hơn người có chỉ số thấp hơn 200. [Lời bàn Mao Tôn Cương: Tổng số là gồm cả thằng xấu (Lờ Đờ Lờ) lẫn ông tốt (Hờ Lờ Đờ) nên con số này đứng một mình không có giá trị quyết đoán được. Nên phải coi thêm tỷ lệ Cholesterol ratio dưới đây.]
8. Cholesterol Ratio
Để tính tỷ số Cholesterol thì cứ chia số HDL trên tổng số Cholesterol. Thí dụ tổng số là 200 và Hờ Lờ Đờ là 50 thì tỷ số là 200:50 hay là 4:1. Bác sĩ khuyến khích chúng ta giữ tỷ số này 4:1 hoặc thấp hơn. Tỉ dụ như 3.6:1 (tổng số 200 nhưng Hờ Lờ Đờ là 56 thay vì 50). Tỉ số này hữu dùng để tiên đoán mức độ nguy hiểm nhưng các bác sĩ lại căn cứ vào số 5, 6 và 7 ở trên để định liệu cách chữa trị.
Các Bê ơi! Nói về Cholesterol thì không phải một bài là đủ! (Kim Dung đâu có đăng trọn bộ Cô Gái Đồ Long trong một bài báo đâu!). Còn nhiều điều cần biết về Cholesterol, tỉ dụ như gân bò có Cholesterol không, nhưng xin hẹn lại cho những tuần sau. Tuần tới xin chuyển đề tài qua "Tản mạn về điện thư (email)" trước khi trở lại Cholesterol...
Chú thích:
Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê nào đi khám bác sĩ và được cho biết là các mức chỉ số Cholesterol đều tuyệt vời thì mới là lạ!
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow .
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến những căn bản y khoa về Cholesterol và một vài điều hiểu chưa rõ mà chúng ta hay mắc phải. Tài liệu chính lấy ra từ trang mạng WebMD về WebMD -- Cholesterol 101 slideshow. Quý vị vào đây đọc thì đầy đủ chính xác và có hình minh họa nữa. Chỉ cái là nó bằng tiếng Mỹ nên có khi phải nhờ con cháu nó đọc dùm. Đệ (diễn) dịch là đại khái cho thuận câu thuận chữ chứ không bảo đảm độ chính xác cũng như trình độ văn chương (dạ, em xưa kia học ban B).
Dạ, dạ, Đệ xin vào đề...
1. Cholesterol là gì?
Chúng ta thường liên hệ Cholesterol với thực phẩm nhiều dầu mỡ (fatty foods), nhưng phần lớn chất "sáp" (waxy substance) này là do chính cơ thể chúng ta tạo ra. Gan của chúng ta tạo ra khoảng 75% (ba phần tư) tổng số Cholesterol lưu thông trong máu. Một phần tư còn lại là từ thức ăn. Ở mức độ bình thường thì Cholesterol đóng một vai trò rất quan trọng trong việc giúp tế bào hoạt động bình thường. Lời bàn tại chỗ: "Câu này có nghĩa là không có Cholesterol thì tế bào sẽ không sống được; có nghĩa là con người sẽ... từ chết tới bị thương!". Tuy nhiên các mức Cholesterol, ở hơn một trăm triệu người Mỹ, bị cho là cao (khoảng một phần ba dân số Hoa Kỳ). Khi mức Cholesterol cao (nhất là loại xấu) thì tác hại cho sức khỏe.
2. Triệu chứng Cholesterol cao.
Cholesterol cao thì không lộ ra một triệu chứng nào, mới chết chứ! Không biểu hiện bằng triệu chứng nhưng tác hại thì tai hại bên trong cơ thể. Theo thời gian, quá nhiều Cholesterol (trong máu) sẽ dẫn đến tình trạng đóng chốt các động mạch (buildup of plaque inside the arteries) và tình trạng này có tên là atherosclerosis. Mạch máu bị hẹp lại (như ống nước bị tắc nghẽn) thì không sớm thì muộn sẽ dẫn đến đột trụy tim hoặc tai biến mạch máu não (heart attack or stroke). Điểm tốt là phát hiện mức Cholesterol cao tương đối đơn giản và mang mức Cholesterol trở lại mức trung bình không quá khó bằng nhiều cách (sẽ nói sau).
3. Thử nghiệm Cholesterol
Người trên 20 tuổi cần thử cholesterol ít nhất một lần trong vòng bốn đến sáu năm. Thử nghiệm bằng khám máu để biết về "hồ sơ/hiện trạng" béo-đạm khi nhịn ăn từ 9 tới 12 tiếng trước (fasting lipoprotein profile) khi lấy máu thử. Kết quả thử nghiệm này sẽ cho các mức độ của Cholesterol xấu (LDL), Cholesterol tốt (HDL) và triglycerides.
4. Cholesterol xấu
Đa số Cholesterol được chuyên chở trong máu bởi chất béo-đạm (lipoprotein) mật độ thấp (low density lipoproteins hay viết tắt là LDL). Thằng Lờ Đờ Lờ này xấu vì nó kết hợp với những vật thể khác trong máu mà vón cục lại rồi làm nghẹt mạch máu (động mạch). Chế độ ăn uống có nhiều mỡ bão hòa (saturated fat) hay mỡ chuyển (trans fat; dầu mỡ trong động vật chứa một ít trans fat và công nghệ thực phẩm chế biến trans fat bằng cách "đưa" thêm khí hydrogen vào dầu thực vật) có khuynh hướng làm tăng số lượng Lờ Đờ Lờ Cholesterol trong máu. Với đa số chúng ta thì mức độ LDL dưới 100 thì rất tốt, nhưng với người có bệnh tim thì mức độ này còn phải thấp hơn.
5. 'Good' Cholesterol
Khoảng một phần ba Cholesterol được chuyên chở bởi chất béo-đạm (lipoprotein) mật độ cao (high density lipoproteins hay viết tắt là HDL). Ông Hờ Lờ Đờ này tốt vì ỗng giúp lấy đi Cholesterol xấu khỏi hệ thống máu nên làm giảm độ đóng chốt trong mạch máu. Hờ Lờ Đờ càng cao càng tốt. Người với mức Hờ Lờ Đờ thấp dễ bị bịnh tim (hơn người có mức Hờ Lờ Đờ cao). Quan trọng là ăn chất béo tốt như dầu ô liu lại (có thể) làm tăng mức Cholesterol tốt.
6. Triglycerides
Cơ thể chúng ta biến đổi số ca lô ri, đường, và cồn (alcohol, nói chung là chất rượu) thặng dư thành triglycerides, một loại chất béo trong máu và được chứa trong tế bào béo (fat cells) khắp cơ thể. Người béo phì, ít hoạt động, hút thuốc hoặc nghiện rượu thường có mức triglycerides cao. Và người có chế độ dinh dưỡng với lượng đường/tinh bột cao (high-carb diet) cũng thường có mức triglycerides cao. Mức triglycerides 150 hoặc cao hơn sẽ tạo nguy cơ rối loạn hội chứng chuyển hóa (risk for metabolic syndrome), và hội chứng này thể hiện ở người có bệnh tim và tiểu đường. Tiểu đường là một bệnh chứng rất nguy hiểm với người già (đang nói về Bê, đó). Nhưng xin nói về tiểu đường trong một dịp khác.
7. Total Cholesterol
Tổng số Cholesterol (total cholesterol) là tổng số của LDL, HDL (đã nói ở trên) và VLDL (very low density lipoprotein, béo-đạm mật độ rất thấp) trong máu chúng ta. Vờ Lờ Đờ Lờ này là bước đầu của sự hình thành Lờ Đờ Lờ (thằng xấu, đó). Tổng số Cholesterol dưới 200 được coi là mạnh khỏe trong đa số trường hợp vì người có tổng số Cholesterol cao hơn 200 dễ có khuynh hướng phát triển bệnh tim mạch hơn người có chỉ số thấp hơn 200. [Lời bàn Mao Tôn Cương: Tổng số là gồm cả thằng xấu (Lờ Đờ Lờ) lẫn ông tốt (Hờ Lờ Đờ) nên con số này đứng một mình không có giá trị quyết đoán được. Nên phải coi thêm tỷ lệ Cholesterol ratio dưới đây.]
8. Cholesterol Ratio
Để tính tỷ số Cholesterol thì cứ chia số HDL trên tổng số Cholesterol. Thí dụ tổng số là 200 và Hờ Lờ Đờ là 50 thì tỷ số là 200:50 hay là 4:1. Bác sĩ khuyến khích chúng ta giữ tỷ số này 4:1 hoặc thấp hơn. Tỉ dụ như 3.6:1 (tổng số 200 nhưng Hờ Lờ Đờ là 56 thay vì 50). Tỉ số này hữu dùng để tiên đoán mức độ nguy hiểm nhưng các bác sĩ lại căn cứ vào số 5, 6 và 7 ở trên để định liệu cách chữa trị.
Các Bê ơi! Nói về Cholesterol thì không phải một bài là đủ! (Kim Dung đâu có đăng trọn bộ Cô Gái Đồ Long trong một bài báo đâu!). Còn nhiều điều cần biết về Cholesterol, tỉ dụ như gân bò có Cholesterol không, nhưng xin hẹn lại cho những tuần sau. Tuần tới xin chuyển đề tài qua "Tản mạn về điện thư (email)" trước khi trở lại Cholesterol...
Chú thích:
Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê nào đi khám bác sĩ và được cho biết là các mức chỉ số Cholesterol đều tuyệt vời thì mới là lạ!
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow .
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Thứ Tư, 26 tháng 11, 2014
Alzheimer's -- Hội Chứng Lãng Trí phần I -- 10 Triệu Chứng
Thân chào các Bê 60*,
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến những căn bản y khoa về Alzheimer's, bệnh lãng trí và một vài điều hiểu chưa rõ mà chúng ta hay mắc phải. Tài liệu chính lấy ra từ trang mạng Alz.org về 10 dấu hiệu của căn bệnh này. Quý vị vào đây đọc thì đầy đủ chính xác và có hình minh họa nữa. Chỉ cái là nó bằng tiếng Mỹ nên có khi phải nhờ con cháu nó đọc dùm. Đệ (diễn) dịch là đại khái cho thuận câu thuận chữ chứ không bảo đảm độ chính xác cũng như trình độ văn chương (dạ, em xưa kia học ban B).
Dạ, dạ, Đệ xin vào đề...
Mười triệu chứng cảnh báo bệnh lãng trí Alzheimers's:
1. Không nhớ những tin tức vừa được biết (forgetting recently learned information). Ngoài ra, quên những ngày và sự kiện quan trọng; hay hỏi đi hỏi lại, được câu trả lời rồi chốc sau lại hỏi nữa; càng ngày càng phải dựa vào trợ cụ như ghi ra giấy hoặc thiết bị điện tử hoặc dựa vào người thân nhắc nhở những vấn đề mà xưa kia mình tự mình nhớ, không cần phải nhắc.
2. Khó khăn trong việc định đoạt và giải quyết vấn đề. Một số người gặp khó khăn trong việc hoạch định chương trình, hoặc khả năng thực hiện chương trình đã định, hoặc khó khăn với các con số. Những người này không còn khả năng làm theo một phương thức nấu ăn quen thuộc (familiar recipe) hoặc không còn khả năng thanh toán hóa đơn hàng tháng (monthly bills) như trước. Nếu còn làm được thì cũng mất nhiều thời gian hơn trước đây.
3. Khó khăn trong việc thực thi những chuyện hàng ngày (familiar tasks) ở nhà, ở sở hoặc lúc đi chơi. Người có hội chứng Alzheimer's thường gặp khó khăn để hoàn tất những việc thường ngày. Đôi khi không lái xe đến chỗ quen thuộc được (mà xưa kia mình thấy là... chuyện nhỏ.) Có thể không còn nhớ luật chơi của môn thể thao mà minh ưa thích trước đây.
4. Mất ý thức về thời gian. Không nhớ được ngày giờ hoặc khoảng thời gian mình đang trải nghiệm. Họ có vấn đề trong nhận thức nếu sự kiện không xảy ra ngay trước mắt. Nhiều lúc họ không nhớ nổi nơi họ đang đứng và làm sao họ tới nơi này. Không nhớ hôm nay là ngày nào trong tuần; nghĩ mãi mới ra!
5. Đối với một số người, có vấn đề về thị giác là dấu hiệu của Alzheimer's. Trở ngại trong việc đọc chữ; trở ngại trong việc lượng định khoảng cách, nhận định và phân biệt màu sắc (là những thứ rất cần thiết cho việc lái xe).
6. Khó khăn với ngôn ngữ và ngôn từ (words in speaking or writing)
Người có hội chứng Alzheimer's gặp khó khăn trong việc theo dõi những cuộc đối thoại hoặc tham gia vào một cuộc đối thoại. Họ có thể "ngưng ngang" giữa câu và không biết làm sao tiếp tục hoặc chỉ biết lập lại những gì đã nói. Họ cảm thấy khó khăn tìm câu tìm chữ khi nói chuyện.
7. Để đồ đạc sai chỗ và mất khả năng "lần tìm lại những bước" (losing the ability to retrace steps). Người mắc hội chứng này có thể để đồ đạc ở những chỗ "dị thường" (unusual places) rồi vì mất khả năng "lần theo lối cũ" nên sẽ không tìm ra các đồ vật đó. Nhiều khi lại la hoảng lên là có người ăn cắp! Càng ngày chứng tật này càng hay xảy ra thường xuyên hơn.
8. Mất khả năng phán đoán. Chẳng hạn như khả năng tiêu tiền (dễ bị dụ dỗ mua đồ từ TV telemarketers). Họ ít chú trọng đến việc chăm sóc thân thể và giữ vệ sinh cá nhân (có nhớ đâu mà tắm, chẳng hạn). Nếu bị "chê trách xài xể", từ từ họ sẽ xa lánh mọi người.
9. Người với Alzheimer's sẽ bắt đầu rời xa những thú vui, những hội hè đình đám và thể thao vì những mất mát khả năng (tham dự) mà họ đang trải nghiệm.
10. Thay đổi tính tình. Người với hội chứng này có thể trở nên hoang mang, lẫn lộn, nghi ngờ, trầm cảm, sợ hãi và hồi hộp. Họ trở nên dễ giận hờn, cáu bảnh ở sở làm, ở nhà, với bạn bè khi họ cảm thấy bất an (out of their comfort zone).
Tản mạn
Có phải ai mắc phải một hoặc nhiều điều trên đều là bị hội chứng Alzheimer's không? Dạ, không! Nếu mình (hoặc người nhà mình) nhìn thấy những triệu chứng trên thì PHẢI gặp bác sỹ y khoa để tìm hiểu thêm về tình trạng của mình. Bê nên nhớ cho là: "người thân của mình chỉ có thể kể những triệu chứng cho bác sỹ nghe; bác sỹ và những khảo nghiệm mới có thể đoán định là mình có mắc phải hội chứng này hay không."
Xin Nửa Kia hoặc con cháu của Bê đừng in bài này ra đọc rồi quyết đoán là Bê mắc phải ba bốn trong mười điều trên nên chi kết luận là vợ/chồng/cha/mẹ/ông/bà mình mắc bệnh Alzheimer!!! Nói cho đúng thì Alzheimer's là một hội chứng chứ không phải một bệnh. Nhưng vì bài này viết để đọc chơi thôi nên cũng không cần quá khắc khe về ngôn từ chuyên môn.
Chữ "họ" trong bài này được dùng khá nhiều trong bài này để chỉ "người với hội chứng Alzheimer's". Đơn giản là vì Đệ đánh chữ "người với hội chứng Alzheimer's" mỏi tay quá nên dùng chữ "họ" cho đỡ phải gõ phiếm; chứ hoàn toàn không có hàm ý coi thường "họ".
Kết phần I
Bài này cũng khá dài xin hẹn Bê phần II sẽ nói nhiều hơn về vấn đề làm sao sống với Alzheimer's cùng với những suy nghĩ của Đệ. Hôm nay cũng là cận với ngày Thanksgiving Day--Lễ Tạ Ơn (ở Mỹ; Canada thìtuần trước thì phải là thứ Hai tuần thứ nhì của tháng Mười), xin chúc Bê và gia đình một mùa lễ vui vẻ đầm ấm bên người thân.
Phụ chú:
Mười dấu hiệu cảnh báo hội chứng Alzheimer's
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến những căn bản y khoa về Alzheimer's, bệnh lãng trí và một vài điều hiểu chưa rõ mà chúng ta hay mắc phải. Tài liệu chính lấy ra từ trang mạng Alz.org về 10 dấu hiệu của căn bệnh này. Quý vị vào đây đọc thì đầy đủ chính xác và có hình minh họa nữa. Chỉ cái là nó bằng tiếng Mỹ nên có khi phải nhờ con cháu nó đọc dùm. Đệ (diễn) dịch là đại khái cho thuận câu thuận chữ chứ không bảo đảm độ chính xác cũng như trình độ văn chương (dạ, em xưa kia học ban B).
Dạ, dạ, Đệ xin vào đề...
Mười triệu chứng cảnh báo bệnh lãng trí Alzheimers's:
1. Không nhớ những tin tức vừa được biết (forgetting recently learned information). Ngoài ra, quên những ngày và sự kiện quan trọng; hay hỏi đi hỏi lại, được câu trả lời rồi chốc sau lại hỏi nữa; càng ngày càng phải dựa vào trợ cụ như ghi ra giấy hoặc thiết bị điện tử hoặc dựa vào người thân nhắc nhở những vấn đề mà xưa kia mình tự mình nhớ, không cần phải nhắc.
2. Khó khăn trong việc định đoạt và giải quyết vấn đề. Một số người gặp khó khăn trong việc hoạch định chương trình, hoặc khả năng thực hiện chương trình đã định, hoặc khó khăn với các con số. Những người này không còn khả năng làm theo một phương thức nấu ăn quen thuộc (familiar recipe) hoặc không còn khả năng thanh toán hóa đơn hàng tháng (monthly bills) như trước. Nếu còn làm được thì cũng mất nhiều thời gian hơn trước đây.
3. Khó khăn trong việc thực thi những chuyện hàng ngày (familiar tasks) ở nhà, ở sở hoặc lúc đi chơi. Người có hội chứng Alzheimer's thường gặp khó khăn để hoàn tất những việc thường ngày. Đôi khi không lái xe đến chỗ quen thuộc được (mà xưa kia mình thấy là... chuyện nhỏ.) Có thể không còn nhớ luật chơi của môn thể thao mà minh ưa thích trước đây.
4. Mất ý thức về thời gian. Không nhớ được ngày giờ hoặc khoảng thời gian mình đang trải nghiệm. Họ có vấn đề trong nhận thức nếu sự kiện không xảy ra ngay trước mắt. Nhiều lúc họ không nhớ nổi nơi họ đang đứng và làm sao họ tới nơi này. Không nhớ hôm nay là ngày nào trong tuần; nghĩ mãi mới ra!
5. Đối với một số người, có vấn đề về thị giác là dấu hiệu của Alzheimer's. Trở ngại trong việc đọc chữ; trở ngại trong việc lượng định khoảng cách, nhận định và phân biệt màu sắc (là những thứ rất cần thiết cho việc lái xe).
6. Khó khăn với ngôn ngữ và ngôn từ (words in speaking or writing)
Người có hội chứng Alzheimer's gặp khó khăn trong việc theo dõi những cuộc đối thoại hoặc tham gia vào một cuộc đối thoại. Họ có thể "ngưng ngang" giữa câu và không biết làm sao tiếp tục hoặc chỉ biết lập lại những gì đã nói. Họ cảm thấy khó khăn tìm câu tìm chữ khi nói chuyện.
7. Để đồ đạc sai chỗ và mất khả năng "lần tìm lại những bước" (losing the ability to retrace steps). Người mắc hội chứng này có thể để đồ đạc ở những chỗ "dị thường" (unusual places) rồi vì mất khả năng "lần theo lối cũ" nên sẽ không tìm ra các đồ vật đó. Nhiều khi lại la hoảng lên là có người ăn cắp! Càng ngày chứng tật này càng hay xảy ra thường xuyên hơn.
8. Mất khả năng phán đoán. Chẳng hạn như khả năng tiêu tiền (dễ bị dụ dỗ mua đồ từ TV telemarketers). Họ ít chú trọng đến việc chăm sóc thân thể và giữ vệ sinh cá nhân (có nhớ đâu mà tắm, chẳng hạn). Nếu bị "chê trách xài xể", từ từ họ sẽ xa lánh mọi người.
9. Người với Alzheimer's sẽ bắt đầu rời xa những thú vui, những hội hè đình đám và thể thao vì những mất mát khả năng (tham dự) mà họ đang trải nghiệm.
10. Thay đổi tính tình. Người với hội chứng này có thể trở nên hoang mang, lẫn lộn, nghi ngờ, trầm cảm, sợ hãi và hồi hộp. Họ trở nên dễ giận hờn, cáu bảnh ở sở làm, ở nhà, với bạn bè khi họ cảm thấy bất an (out of their comfort zone).
Tản mạn
Có phải ai mắc phải một hoặc nhiều điều trên đều là bị hội chứng Alzheimer's không? Dạ, không! Nếu mình (hoặc người nhà mình) nhìn thấy những triệu chứng trên thì PHẢI gặp bác sỹ y khoa để tìm hiểu thêm về tình trạng của mình. Bê nên nhớ cho là: "người thân của mình chỉ có thể kể những triệu chứng cho bác sỹ nghe; bác sỹ và những khảo nghiệm mới có thể đoán định là mình có mắc phải hội chứng này hay không."
Xin Nửa Kia hoặc con cháu của Bê đừng in bài này ra đọc rồi quyết đoán là Bê mắc phải ba bốn trong mười điều trên nên chi kết luận là vợ/chồng/cha/mẹ/ông/bà mình mắc bệnh Alzheimer!!! Nói cho đúng thì Alzheimer's là một hội chứng chứ không phải một bệnh. Nhưng vì bài này viết để đọc chơi thôi nên cũng không cần quá khắc khe về ngôn từ chuyên môn.
Chữ "họ" trong bài này được dùng khá nhiều trong bài này để chỉ "người với hội chứng Alzheimer's". Đơn giản là vì Đệ đánh chữ "người với hội chứng Alzheimer's" mỏi tay quá nên dùng chữ "họ" cho đỡ phải gõ phiếm; chứ hoàn toàn không có hàm ý coi thường "họ".
Kết phần I
Bài này cũng khá dài xin hẹn Bê phần II sẽ nói nhiều hơn về vấn đề làm sao sống với Alzheimer's cùng với những suy nghĩ của Đệ. Hôm nay cũng là cận với ngày Thanksgiving Day--Lễ Tạ Ơn (ở Mỹ; Canada thì
Phụ chú:
Mười dấu hiệu cảnh báo hội chứng Alzheimer's
Thứ Sáu, 7 tháng 11, 2014
Sửa soạn về hưu: nếu hãng mình làm có hưu bổng (pension), nên làm gì?
Thân chào các Bê*,
Tình cờ Đệ đọc một bài từ Bloomberg News về những thay đổi tiền hưu bổng của hãng cho nhân viên (cái này không dính dáng gì tới lương hưu trí lãnh từ quỹ của Sở An Sinh Xã Hội (ASXH)). Nếu hãng Bê có cho "pension" thì khi gần đến tuổi hưu cũng là lúc cần phải tìm hiểu để biết cách làm sao lãnh hưu bổng của hãng cách lợi nhất cho cá nhân mình. Xin được nói ở đây là quyết định tối hảo cho cá nhân một người thì không chắc là tốt cho một cá nhân khác nên XIN Bê đọc bài này chỉ để tham khảo. Quyết định thế nào là tùy cá nhân và gia đình Bê. Mỗi người mỗi cảnh mỗi ước nguyện nên sau này xin đừng đổ thừa cho Đệ. Đổ... vừa phải thì được!
Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Như nói ở trên tiền "pension" không dính dáng gì tới tiền lương hưu trí từ quỹ của Sở ASXH. Thường thì hãng lớn thì có "cho" pension; nhưng mỗi hãng thì thể lệ và luật lệ có khác nhau. Bài này không đề cập tới hưu bổng của một hãng nhất định nào đó, mà chỉ lạm bàn về xu hướng tiết giảm chi phí của hãng và những biện pháp tiết giảm này ảnh hưởng lớn tới số tiền mà Bê có thể mất nếu quyết định không đúng cho trường hợp của mình.
Thời buổi toàn cầu hóa này, hãng nào cũng phải tiết giảm chi phí để có sức cạnh tranh. Hãng nào cũng mong muốn "giảm nguy hiểm, rủi ro" (de-risk) cho trách nhiệm chu toàn hưu bổng dài hạn của hãng. Thí dụ thấy rõ nhất là các hãng sản xuất xe hơi Hoa Kỳ trong năm 2008 tới 2010 đã phải ngửa tay xin tài trợ của chính phủ để sống sót. Gánh nặng về trách nhiệm hưu bỗng cho nhân viên (đã về hưu) làm giá thành sản xuất xe quá cao và không thể cạnh tranh nổi đã là một nguyên nhân lớn trong cuộc khủng hoảng này.
Các hãng đều muốn làm giảm gánh nặng khi phải trả hưu bổng (pension) cho nhân viên đã về hưu. Towers Watson làm một cuộc thăm dò thì gần 6 trên 10 hãng có chương trình hưu bổng đã hoặc sẽ cống hiến nhân viên về hưu một phương cách lãnh tiền hưu của hãng: Lãnh một lần (lump sum) là xong trách nhiệm của hãng. Bởi vì nếu nhân viên không chọn cách này mà chọn cách lãnh mỗi tháng (annuity) cho đến trọn đời thì hãng sẽ phải trả nhiều tiền hơn nếu người về hưu sống lâu hơn tuổi trung bình (cớ sự là vì tiền một lần, lump sum, được tính toán dựa trên tuổi thọ trung bình).
Y khoa ngày càng tân tiến giúp người ta sống lâu hơn; chiến tranh lại không xảy ra trên đất Mỹ; mức an toàn cho con người, chẵng hạn như an toàn giao thông, cũng khá là cao tại Hoa Kỳ; kiến thức về vệ sinh và dưỡng sinh cũng rất dễ thu thập (từ Internet chẳng hạn) nên tuổi thọ trung bình càng ngày càng tăng: tốt cho người nhưng là gánh nặng cho hãng phải trả lương hưu mỗi tháng cho nhân viên đã hưu trí.
Từ 2012 trở đi thì cách tính (hợp pháp) dựa trên lãi xuất trái phiếu của doanh nghiệp (corporate bond yield) thay vì phải dùng lãi xuất công khố phiếu 30 năm (30 year treasury bond) nên tiền lãnh một lần (lump sum) có thể ít đi từ 5% tới 25%, tùy số tuổi của người nhận (theo Prudential Retirement). Giao "trọn gói tiền hưu" một lần cho nhân viên khi người này về hưu là hãng khỏe re, vì hai lý do 1) tiền trọn gói thường là ít hơn là tiền hưu tháng cộng lại (trả hoài trả mãi... cho tới khi người nhận... từ chối vì vắng mặt vĩnh viễn) và 2) hãng không còn lo nếu người nhận lump sum sống dai hay chết sớm.
Tháng Hai vừa rồi the Society of Actuaries vừa công bố bảng "tuổi thọ trung bình" mới; cho thấy tuổi thọ trung bình tăng 10% cho đàn ông và 11% cho quý bà. Có nghĩa là theo xác xuất thì Bê mà sống quá tuổi 65 ngày hôm nay thì có hy vọng sống tới những năm cuối của những năm 80 (into the late 80s) là rất cao.
Dù hãng có cống hiến cách lãnh trọn gói này thì nhân viên vẫn không nhất thiết phải nhận tiền hưu bổng cách này. Cho các Bê có 1) nhiều nguồn tiền khi về hưu, như tiền ASXH cao, có nhiều tiền trong quỹ đầu tư riêng, có "Nửa Kia" giàu có hoặc có khả năng lo cho Bê trọn đời "no matter what" và 2) có khả năng tự quản lý số tiền lump sum mình lãnh ra, chẳng hạn như tự mình biết đầu tư số tiền đó và sống trên tiền lời có được từ lump sum mình đầu tư. Hoặc có người cố vấn... trên cả giỏi thì nên lãnh trọn gói.
Nếu Bê không có các điều kiện trên thì Pension Rights Center , một tổ chức bất vụ lợi, khuyên chúng ta nên lãnh annuity mỗi tháng suốt đời (hoặc những cách như lấy một lần 50% hoặc 75% tổng số còn thì lãnh mỗi tháng (dĩ nhiên là đã lãnh một lần 50 hoặc 75% thì tiền tháng sẽ giảm đi rất nhiều). Thí dụ lãnh annuity mỗi tháng là $900 thì nếu lãnh 50% tiền lump sum ngay từ đầu thì mỗi tháng chỉ được lãnh $450. Con số là Đệ đặt ra để làm thí dụ thôi, nghe quý vị!!! À, tí nữa thì quên không nói là bài này không nói gì đến vấn đề thuế nên quý vị phải nhớ là nếu lãnh một lần thì không tránh được thuế cao trong năm đó, nghe quý vị!!!
Tóm lại thì nếu Bê có thể quản lý và đầu tư giỏi bằng (hoặc hơn) các hãng chuyên về đầu tư hoặc Bê có những nguồn tiền khác mà lỡ có làm tiêu (tùng) tiền pension cũng chẳng ảnh hưởng gì tới đời sống thì lãnh lump sum là tốt vì tiền trong tay chắc ăn hơn tiền chờ mỗi tháng. Hơn nữa nếu biết được sức khỏe của mình cũng là một yếu tố quan trọng để quyết định. Còn không thì lãnh mỗi tháng có lẽ là giải pháp cho phần lớn chúng ta để bảo đảm tuổi già trong sung túc.
Chúc Bê nhiều sức khỏe để lãnh pension dài dài!!!
Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê 60 thường nửa muốn lãnh lump sum để thỏa mản những mong muốn trước khi... ra đi nhưng nửa lại sợ lỡ mà Chúa Phật quên gọi mình về mà tiền lump sum đã không cánh mà bay thì...
Phụ chú:
Bloomberg News: Your company just tossed a pension hot potato in your lap-what do you do?
Mưởi điều cần biết về quỹ 401K.
Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Tình cờ Đệ đọc một bài từ Bloomberg News về những thay đổi tiền hưu bổng của hãng cho nhân viên (cái này không dính dáng gì tới lương hưu trí lãnh từ quỹ của Sở An Sinh Xã Hội (ASXH)). Nếu hãng Bê có cho "pension" thì khi gần đến tuổi hưu cũng là lúc cần phải tìm hiểu để biết cách làm sao lãnh hưu bổng của hãng cách lợi nhất cho cá nhân mình. Xin được nói ở đây là quyết định tối hảo cho cá nhân một người thì không chắc là tốt cho một cá nhân khác nên XIN Bê đọc bài này chỉ để tham khảo. Quyết định thế nào là tùy cá nhân và gia đình Bê. Mỗi người mỗi cảnh mỗi ước nguyện nên sau này xin đừng đổ thừa cho Đệ. Đổ... vừa phải thì được!
Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Như nói ở trên tiền "pension" không dính dáng gì tới tiền lương hưu trí từ quỹ của Sở ASXH. Thường thì hãng lớn thì có "cho" pension; nhưng mỗi hãng thì thể lệ và luật lệ có khác nhau. Bài này không đề cập tới hưu bổng của một hãng nhất định nào đó, mà chỉ lạm bàn về xu hướng tiết giảm chi phí của hãng và những biện pháp tiết giảm này ảnh hưởng lớn tới số tiền mà Bê có thể mất nếu quyết định không đúng cho trường hợp của mình.
Thời buổi toàn cầu hóa này, hãng nào cũng phải tiết giảm chi phí để có sức cạnh tranh. Hãng nào cũng mong muốn "giảm nguy hiểm, rủi ro" (de-risk) cho trách nhiệm chu toàn hưu bổng dài hạn của hãng. Thí dụ thấy rõ nhất là các hãng sản xuất xe hơi Hoa Kỳ trong năm 2008 tới 2010 đã phải ngửa tay xin tài trợ của chính phủ để sống sót. Gánh nặng về trách nhiệm hưu bỗng cho nhân viên (đã về hưu) làm giá thành sản xuất xe quá cao và không thể cạnh tranh nổi đã là một nguyên nhân lớn trong cuộc khủng hoảng này.
Các hãng đều muốn làm giảm gánh nặng khi phải trả hưu bổng (pension) cho nhân viên đã về hưu. Towers Watson làm một cuộc thăm dò thì gần 6 trên 10 hãng có chương trình hưu bổng đã hoặc sẽ cống hiến nhân viên về hưu một phương cách lãnh tiền hưu của hãng: Lãnh một lần (lump sum) là xong trách nhiệm của hãng. Bởi vì nếu nhân viên không chọn cách này mà chọn cách lãnh mỗi tháng (annuity) cho đến trọn đời thì hãng sẽ phải trả nhiều tiền hơn nếu người về hưu sống lâu hơn tuổi trung bình (cớ sự là vì tiền một lần, lump sum, được tính toán dựa trên tuổi thọ trung bình).
Y khoa ngày càng tân tiến giúp người ta sống lâu hơn; chiến tranh lại không xảy ra trên đất Mỹ; mức an toàn cho con người, chẵng hạn như an toàn giao thông, cũng khá là cao tại Hoa Kỳ; kiến thức về vệ sinh và dưỡng sinh cũng rất dễ thu thập (từ Internet chẳng hạn) nên tuổi thọ trung bình càng ngày càng tăng: tốt cho người nhưng là gánh nặng cho hãng phải trả lương hưu mỗi tháng cho nhân viên đã hưu trí.
Từ 2012 trở đi thì cách tính (hợp pháp) dựa trên lãi xuất trái phiếu của doanh nghiệp (corporate bond yield) thay vì phải dùng lãi xuất công khố phiếu 30 năm (30 year treasury bond) nên tiền lãnh một lần (lump sum) có thể ít đi từ 5% tới 25%, tùy số tuổi của người nhận (theo Prudential Retirement). Giao "trọn gói tiền hưu" một lần cho nhân viên khi người này về hưu là hãng khỏe re, vì hai lý do 1) tiền trọn gói thường là ít hơn là tiền hưu tháng cộng lại (trả hoài trả mãi... cho tới khi người nhận... từ chối vì vắng mặt vĩnh viễn) và 2) hãng không còn lo nếu người nhận lump sum sống dai hay chết sớm.
Tháng Hai vừa rồi the Society of Actuaries vừa công bố bảng "tuổi thọ trung bình" mới; cho thấy tuổi thọ trung bình tăng 10% cho đàn ông và 11% cho quý bà. Có nghĩa là theo xác xuất thì Bê mà sống quá tuổi 65 ngày hôm nay thì có hy vọng sống tới những năm cuối của những năm 80 (into the late 80s) là rất cao.
Dù hãng có cống hiến cách lãnh trọn gói này thì nhân viên vẫn không nhất thiết phải nhận tiền hưu bổng cách này. Cho các Bê có 1) nhiều nguồn tiền khi về hưu, như tiền ASXH cao, có nhiều tiền trong quỹ đầu tư riêng, có "Nửa Kia" giàu có hoặc có khả năng lo cho Bê trọn đời "no matter what" và 2) có khả năng tự quản lý số tiền lump sum mình lãnh ra, chẳng hạn như tự mình biết đầu tư số tiền đó và sống trên tiền lời có được từ lump sum mình đầu tư. Hoặc có người cố vấn... trên cả giỏi thì nên lãnh trọn gói.
Nếu Bê không có các điều kiện trên thì Pension Rights Center , một tổ chức bất vụ lợi, khuyên chúng ta nên lãnh annuity mỗi tháng suốt đời (hoặc những cách như lấy một lần 50% hoặc 75% tổng số còn thì lãnh mỗi tháng (dĩ nhiên là đã lãnh một lần 50 hoặc 75% thì tiền tháng sẽ giảm đi rất nhiều). Thí dụ lãnh annuity mỗi tháng là $900 thì nếu lãnh 50% tiền lump sum ngay từ đầu thì mỗi tháng chỉ được lãnh $450. Con số là Đệ đặt ra để làm thí dụ thôi, nghe quý vị!!! À, tí nữa thì quên không nói là bài này không nói gì đến vấn đề thuế nên quý vị phải nhớ là nếu lãnh một lần thì không tránh được thuế cao trong năm đó, nghe quý vị!!!
Tóm lại thì nếu Bê có thể quản lý và đầu tư giỏi bằng (hoặc hơn) các hãng chuyên về đầu tư hoặc Bê có những nguồn tiền khác mà lỡ có làm tiêu (tùng) tiền pension cũng chẳng ảnh hưởng gì tới đời sống thì lãnh lump sum là tốt vì tiền trong tay chắc ăn hơn tiền chờ mỗi tháng. Hơn nữa nếu biết được sức khỏe của mình cũng là một yếu tố quan trọng để quyết định. Còn không thì lãnh mỗi tháng có lẽ là giải pháp cho phần lớn chúng ta để bảo đảm tuổi già trong sung túc.
Chúc Bê nhiều sức khỏe để lãnh pension dài dài!!!
Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê 60 thường nửa muốn lãnh lump sum để thỏa mản những mong muốn trước khi... ra đi nhưng nửa lại sợ lỡ mà Chúa Phật quên gọi mình về mà tiền lump sum đã không cánh mà bay thì...
Phụ chú:
Bloomberg News: Your company just tossed a pension hot potato in your lap-what do you do?
Mưởi điều cần biết về quỹ 401K.
Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Thứ Bảy, 18 tháng 10, 2014
Cholesterol 101 và vài hiểu lầm -- Phần IV (cuối)
Thân chào các Bê 60*,
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến các mục 22 tới 26 và tóm lược bốn kỳ.
22. Trị liệu: Dùng thuốc
Nếu huyết thống mình có thành tích cao về Cholesterol thì trị nó bằng dinh dưỡng và thể dục không thì có thể không đủ. Trong trường hợp này, dùng thuốc sẽ tăng hiệu ứng trong cố gắng giảm lượng Cholesterol. Những chất statins(1) là chọn lựa thứ nhất. Chúng ngăn trở sự tạo thành Cholesterol trong gan. Những thuốc khác gồm cholesterol absorption inhibitors, bile acid resins, and fibrate. Đệ xin miễn dịch mấy chữ này bởi vì bác sỹ sẽ phải kê toa nên Bê nên hỏi và bàn với bác sỹ.
23. Trị liệu: Chất phụ trợ (Supplements)
Có một số chất dinh dưỡng phụ trợ (dietary supplements) có thể giúp làm giảm Cholesterol. Thí dụ như flaxseed (hạt lanh?), dầu cá, và chất sterols trong thảo mộc như beta-sitosterol (flaxseed oil, fish oil, and plant sterols, such as beta-sitosterol). Niacin được kê toa (prescription Niacin), một phức hợp vitamin B, được chứng nghiệm là giảm Cholesterol xấu và tăng Cholesterol tốt. Niacin trong chất phụ trợ tự nhiên không có hiệu ứng này.
24. Trị liệu: Dược thảo
Có một số khảo cứu cho rằng tỏi (garlic) có thể làm tụt vài phần trăm mức Cholesterol tổng cộng. Nhưng tỏi viên (garlic pills) có thể có phản ứng phụ (side effect) và có thể phản ứng với các thuốc khác. Các thảo dược khác có thể giúp làm giảm Cholesterol là:
Fenugreek seeds (hạt hồ lô ba, thảo linh lăng)
Artichoke leaf extract (trích tinh a ti shô)
Yarrow (ông Gúc Gồ chưa dịch chữ này)
Holy basil (húng quế Ấn Độ?)
25. Giảm là giảm bao nhiêu?
Khá nhiều người có thể giảm các mức Cholesterol xấu bằng cách phối hợp thuốc và đời sống lành mạnh. Nhưng thấp xuống bao nhiêu thì đủ? Với người mắc chứng tiểu đường hoặc có nguy cơ bệnh tim mạch thì Lờ Đờ Lờ (Cholesterol xấu) dưới 100 là lý tưởng. Nếu đang có bệnh tim mạch thì mấy ông, mấy bà bác sĩ "ác ôn" có thể muốn Bê giảm Lờ Đờ Lờ xuống 70 hoặc ít hơn.
26. Có thể đảo ngược tình thế không?
Phải mất khá nhiều năm để đóng mỡ trong mạch máu. Nhưng đã có bằng chứng lâm sàng là sơ cứng mạch máu (atherosclerosis) có thể được sửa chữa ở một mức nào đó. Bác sỹ y khoa Dean Ornish đã xuất bản nhiều khảo cứu cho thấy là chế độ dinh dưỡng nhiều thực vật và ít dầu mỡ, cộng thêm phương pháp làm giảm căng thẳng (stress management, còn được gọi là "giảm xì tờ rét") và tập thể dục đều đặn có thể làm giảm sự đóng mỡ bên trong động mạch vành tim (chip away at the build-up inside the coronary arteries). Những khảo cứu khác cũng hỗ trợ ý kiến là giảm nhiều Cholesterol có thể bằng cách này hay cách khác mở được các mạch máu bị đóng chốt (Other research supports the idea that big drops in cholesterol can somewhat help open clogged arteries). Bê có thấy sự "không chuẩn xác" của câu văn trên, không? Các ông, các bà nghiên cứu gia chỉ có thể nói ở cái mức mơ hồ này thôi. Bởi vì kiến thức y khoa của nhân loại vào lúc này cũng còn rất xa cái mức hoàn hảo. Thôi thì biết thế này cũng là mừng rồi!
Bê sẽ hỏi: "Chả thấy nói gì về "vài hiểu lầm" sốt!" Dạ thì nếu những hiểu biết của Bê (trước khi đọc những bài này) mà khác với những gì WebMD nói thì là hiểu lầm chứ còn gì nữa!
Tóm lại, nếu Bê không hiểu như những điều sau đây là hiểu lầm. Đừng tự ái và bực mình vì mình đã từng hiểu lầm, nghe! Vì ai mà hiểu "không lầm" ngay lần đầu tìm hiểu một vấn đề gì thì mới là lạ; chứ hiểu lầm là bình thường!
1. Cholesterol không phải là chất độc mà mình mang từ ngoài vào. Cơ thể chúng ta sản xuất Cholesterol vì nó đóng vai trò rất quan trọng trong việc sản xuất và bảo quản tế bào não, kich thích tố sinh dục như testosterone và mật để tiêu thụ mỡ. Xin xem thêm bài này từ health.com.
2. Nhiều Cholesterol hơn cơ thể cần mới là vấn đề. Đặc biệt là khi Cholesterol lưu hành trong mạch máu dưới dạng phức hợp đạm-mỡ (lipo-protein). LDL (Lờ Đờ Lờ) là Cholesterol xấu cần giảm. HDL (Hờ Đờ Lờ) là Cholesterol tốt cần tăng.
3. Nhiều chất phụ trợ (supplements) như dầu cá, tỏi, sâm (ginseng), mem gạo đỏ (red yeast rice) có chất statin nên tự nó ảnh hưởng tới các lượng Cholesterol trong cơ thể nên vừa dùng chúng vừa uống thuốc giảm Cholesterol thì phải cẩn thận. Xin tham khảo thêm từ health.com.
4. Canh chừng lượng Cholesterol trong máu là việc làm thường xuyên hàng ngày hàng giờ chứ không phải chuyện một năm vài lần (xuân thu nhị kỳ).
5. Theo dõi và tìm cho ra thuốc thích hợp và ít tác dụng phụ cho cơ thể mình là sự hợp tác chặt chẽ giữa mình và bác sỹ. Xin đừng lơ là hoặc khoáng trắng cho bác sỹ! Cơ thể mỗi người một khác nên mình không trao đổi thông tin với bác sỹ của mình thì bác sỹ cũng chịu thua.
Thay cho lời kết: chúc các Bê sống khỏe sống hùng với mấy ông Đờ Lờ!
Chú thích:
(1) Chất statins. Như Lipitor (atorvastatin), Zocor (simvastatin), Crestor (rosuvastatin). Coi chừng phản ứng phụ như a) đau/suy yếu bắp thịt b) làm tăng enzymes trong gan c) làm nặng thêm bệnh suyễn d) có thể hại thai và e) tác hại lớn nếu đang dùng trụ sinh hoặc thuốc kháng nấm (antibiotics/antifungal drugs).
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow.
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến các mục 22 tới 26 và tóm lược bốn kỳ.
22. Trị liệu: Dùng thuốc
Nếu huyết thống mình có thành tích cao về Cholesterol thì trị nó bằng dinh dưỡng và thể dục không thì có thể không đủ. Trong trường hợp này, dùng thuốc sẽ tăng hiệu ứng trong cố gắng giảm lượng Cholesterol. Những chất statins(1) là chọn lựa thứ nhất. Chúng ngăn trở sự tạo thành Cholesterol trong gan. Những thuốc khác gồm cholesterol absorption inhibitors, bile acid resins, and fibrate. Đệ xin miễn dịch mấy chữ này bởi vì bác sỹ sẽ phải kê toa nên Bê nên hỏi và bàn với bác sỹ.
23. Trị liệu: Chất phụ trợ (Supplements)
Có một số chất dinh dưỡng phụ trợ (dietary supplements) có thể giúp làm giảm Cholesterol. Thí dụ như flaxseed (hạt lanh?), dầu cá, và chất sterols trong thảo mộc như beta-sitosterol (flaxseed oil, fish oil, and plant sterols, such as beta-sitosterol). Niacin được kê toa (prescription Niacin), một phức hợp vitamin B, được chứng nghiệm là giảm Cholesterol xấu và tăng Cholesterol tốt. Niacin trong chất phụ trợ tự nhiên không có hiệu ứng này.
24. Trị liệu: Dược thảo
Có một số khảo cứu cho rằng tỏi (garlic) có thể làm tụt vài phần trăm mức Cholesterol tổng cộng. Nhưng tỏi viên (garlic pills) có thể có phản ứng phụ (side effect) và có thể phản ứng với các thuốc khác. Các thảo dược khác có thể giúp làm giảm Cholesterol là:
Fenugreek seeds (hạt hồ lô ba, thảo linh lăng)
Artichoke leaf extract (trích tinh a ti shô)
Yarrow (ông Gúc Gồ chưa dịch chữ này)
Holy basil (húng quế Ấn Độ?)
25. Giảm là giảm bao nhiêu?
Khá nhiều người có thể giảm các mức Cholesterol xấu bằng cách phối hợp thuốc và đời sống lành mạnh. Nhưng thấp xuống bao nhiêu thì đủ? Với người mắc chứng tiểu đường hoặc có nguy cơ bệnh tim mạch thì Lờ Đờ Lờ (Cholesterol xấu) dưới 100 là lý tưởng. Nếu đang có bệnh tim mạch thì mấy ông, mấy bà bác sĩ "ác ôn" có thể muốn Bê giảm Lờ Đờ Lờ xuống 70 hoặc ít hơn.
26. Có thể đảo ngược tình thế không?
Phải mất khá nhiều năm để đóng mỡ trong mạch máu. Nhưng đã có bằng chứng lâm sàng là sơ cứng mạch máu (atherosclerosis) có thể được sửa chữa ở một mức nào đó. Bác sỹ y khoa Dean Ornish đã xuất bản nhiều khảo cứu cho thấy là chế độ dinh dưỡng nhiều thực vật và ít dầu mỡ, cộng thêm phương pháp làm giảm căng thẳng (stress management, còn được gọi là "giảm xì tờ rét") và tập thể dục đều đặn có thể làm giảm sự đóng mỡ bên trong động mạch vành tim (chip away at the build-up inside the coronary arteries). Những khảo cứu khác cũng hỗ trợ ý kiến là giảm nhiều Cholesterol có thể bằng cách này hay cách khác mở được các mạch máu bị đóng chốt (Other research supports the idea that big drops in cholesterol can somewhat help open clogged arteries). Bê có thấy sự "không chuẩn xác" của câu văn trên, không? Các ông, các bà nghiên cứu gia chỉ có thể nói ở cái mức mơ hồ này thôi. Bởi vì kiến thức y khoa của nhân loại vào lúc này cũng còn rất xa cái mức hoàn hảo. Thôi thì biết thế này cũng là mừng rồi!
Bê sẽ hỏi: "Chả thấy nói gì về "vài hiểu lầm" sốt!" Dạ thì nếu những hiểu biết của Bê (trước khi đọc những bài này) mà khác với những gì WebMD nói thì là hiểu lầm chứ còn gì nữa!
Tóm lại, nếu Bê không hiểu như những điều sau đây là hiểu lầm. Đừng tự ái và bực mình vì mình đã từng hiểu lầm, nghe! Vì ai mà hiểu "không lầm" ngay lần đầu tìm hiểu một vấn đề gì thì mới là lạ; chứ hiểu lầm là bình thường!
1. Cholesterol không phải là chất độc mà mình mang từ ngoài vào. Cơ thể chúng ta sản xuất Cholesterol vì nó đóng vai trò rất quan trọng trong việc sản xuất và bảo quản tế bào não, kich thích tố sinh dục như testosterone và mật để tiêu thụ mỡ. Xin xem thêm bài này từ health.com.
2. Nhiều Cholesterol hơn cơ thể cần mới là vấn đề. Đặc biệt là khi Cholesterol lưu hành trong mạch máu dưới dạng phức hợp đạm-mỡ (lipo-protein). LDL (Lờ Đờ Lờ) là Cholesterol xấu cần giảm. HDL (Hờ Đờ Lờ) là Cholesterol tốt cần tăng.
3. Nhiều chất phụ trợ (supplements) như dầu cá, tỏi, sâm (ginseng), mem gạo đỏ (red yeast rice) có chất statin nên tự nó ảnh hưởng tới các lượng Cholesterol trong cơ thể nên vừa dùng chúng vừa uống thuốc giảm Cholesterol thì phải cẩn thận. Xin tham khảo thêm từ health.com.
4. Canh chừng lượng Cholesterol trong máu là việc làm thường xuyên hàng ngày hàng giờ chứ không phải chuyện một năm vài lần (xuân thu nhị kỳ).
5. Theo dõi và tìm cho ra thuốc thích hợp và ít tác dụng phụ cho cơ thể mình là sự hợp tác chặt chẽ giữa mình và bác sỹ. Xin đừng lơ là hoặc khoáng trắng cho bác sỹ! Cơ thể mỗi người một khác nên mình không trao đổi thông tin với bác sỹ của mình thì bác sỹ cũng chịu thua.
Thay cho lời kết: chúc các Bê sống khỏe sống hùng với mấy ông Đờ Lờ!
Chú thích:
(1) Chất statins. Như Lipitor (atorvastatin), Zocor (simvastatin), Crestor (rosuvastatin). Coi chừng phản ứng phụ như a) đau/suy yếu bắp thịt b) làm tăng enzymes trong gan c) làm nặng thêm bệnh suyễn d) có thể hại thai và e) tác hại lớn nếu đang dùng trụ sinh hoặc thuốc kháng nấm (antibiotics/antifungal drugs).
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow.
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Thứ Bảy, 11 tháng 10, 2014
Cholesterol 101 và vài hiểu lầm -- Phần III.
Thân chào các Bê 60*,
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến các mục 12 tới 21. Bao gồm các mục "trị" Cholesterol.
12. Cholesterol và giới tính
Cho đến khi mãn kinh (menopause), phụ nữ thường có tổng số Cholesterol thấp hơn nam giới ở cùng tuổi. Và họ cũng có chỉ số Hờ Đờ Lờ (ông tốt) cao hơn. Lý do là bởi mức estrogen, kích thich tố nữ làm tăng HDL Cholesterol. Sự sản xuất Estrogen tăng cao nhất vào những năm có thể có bầu (childbearing years) và giảm đi sau khi mãn kinh. Sau 55 tuổi, thì nguy cơ tăng chỉ số Cholesterol cũng bắt đầu tăng.
13. Cholesterol và trẻ em.
Đã có bằng chứng là Cholesterol có thể bắt đầu đóng nghẽn mạch máu từ tuổi thơ, và sẽ dẫn đến chứng sơ cứng động mạch và bệnh tim trong tương lai về sau này. Hiệp hội Tim Hoa Kỳ ( American Heart Association) khuyến khích trẻ nhỏ và "teen" (13 tới 19 tuổi) với chỉ số Cholesterol cao nên bắt đầu các biện pháp để kiểm soát mức Cholesterol. Lý tưởng là chỉ số Cholesterol tổng cộng dưới 170 cho trẻ từ 2 tuổi tới 19 tuổi.
14. Tại sao Cholesterol cao lại là lớn chuyện?
Bởi vì nó là nguyên nhân chính dẫn tới bệnh tim (động mạch quanh tim và trụy tim; coronary artery disease, heart attacks) cũng như tai biến mạch máu não (strokes). Hơn nữa có thể là mức Cholesterol cao làm tăng nguy cơ cho người già mắc bệnh lãng quên (Alzheimer).
15. Trị Cholesterol: ăn nhiều chất sợi (fibers)
Dinh dưỡng đóng góp một phương cách chống lại chứng cao Cholesterol. Đồ ăn sáng có ngũ cốc (cereals) thường quảng cáo là tốt cho tim (heart-healthy) là bởi trong ngũ cốc có chất sợi. Chất sợi hòa tan được (soluble fiber) có trong rất nhiều thực phẩm giúp làm giảm Lờ Đờ Lờ (LDL, xem phần I). Các thực phẩm có nhiều chất sợi là bánh làm bằng ngũ cốc chưa tinh chế (whole-grain), ngũ cốc nguyên dạng (cereals), yến mạch (oatmeal), trái cây, trái cây khô (coi chừng đường!!!) và rau quả; nhất là đậu (kidney beans; giống Phaseolus vulgaris; như đậu xanh, đậu đỏ).
16. Trị Cholesterol: Nhận diện chất béo
Không quá 35% lượng nhiệt hằng ngày (daily calories) từ chất béo (dầu, mỡ). Nhưng không phải chất béo nào cũng (hại) như nhau. Chất béo bão hòa (saturated fats) từ mỡ động vật và dầu thực vật là tăng số lượng Lờ Đờ Lờ (thằng xấu). Trans fats (tạm dịch là dầu mỡ chuyển lại hại gấp đôi vì nó làm tăng thằng xấu mà còn làm giảm ông tốt (HDL; Hờ Đờ Lờ). Hai loại chất béo này hiện diện trong rất nhiều chế phẩm nướng (baked goods), chiên (như bánh donuts/doughnuts, khoai tây chiên fries/chips), bơ margarine, bánh ngọt nướng (cookies). Trái lại, chất béo không bão hòa (unsaturated fats) lại làm giảm Lờ Đờ Lờ khi liên hợp với các chế độ dinh dưỡng tốt khác. Chất béo không bão hòa hiện diện trong trái bơ (avocados), dầu ô liu, và dầu đậu phụng.
17. Trị Cholesterol: Đạm tốt
Thịt và sữa nguyên chất chứa rất nhiều đạm (protein) cần cho cơ thể nhưng chúng cũng là nguồn cung cấp Cholesterol. Chúng ta có thể giảm lượng Cholesterol xấu bằng cách thay thế thịt bằng đạm có trong sản phẩm đậu như đậu hũ. Cá cũng là nguồn đạm có thể dùng để thay thế thịt. Có loại cá như cá hồi (salmon) giàu chất omega-3 fatty acids và các chất này có thể trợ giúp việc cải thiện các mức Cholesterol. Hiệp Hội Tim Hoa Kỳ khuyến khích ta ăn cá ít nhất hai lần một tuần (Hừm, coi chừng các chất độc trong cá hồ!!!)
18. Trị Cholesterol: Dinh dưỡng với ít tinh bột (low-carb diet)
Càng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy dinh dưỡng ít tinh bột tốt hơn dinh dưỡng ít chất béo trong việc hỗ trợ các mức Cholesterol. Một nghiên cứu trong hai năm, bảo trợ bởi Viện Sức Khỏe Quốc Gia (National Institutes of Health), cho thấy dinh dưỡng ít tinh bột làm tăng Cholesterol tốt nhiều hơn là dinh dưỡng ít chất béo.
19. Trị Cholesterol: Giảm cân
Nếu Bê nặng cân thì nên bàn với bác sĩ của mình để bắt đầu một chương trình giảm cân. Giảm cân có thể giúp làm giảm các mức triglycerides, Cholesterol xấu và Cholesterol tổng cộng. Bớt vài ba cân (pounds) có thể làm tăng Cholesterol tốt. Có thể tăng một điểm cho mỗi 6 cân (6 pounds, khoảng 3 kí lô) mình giảm xuống.
20. Trị Cholesterol: Cai thuốc lá
Ai cũng nhận biết cai thuốc lá không phải là chuyện dễ nhưng đã có quá nhiều lý do về sức khỏe, về kinh tế, về tương lai con cái người thân, và về xã hội để người nghiện thuốc phải suy nghĩ kỹ càng về việc cai thuốc. Khi Bê cai thuốc rồi thì mức Cholesterol tốt có thể cải thiện khoảng 10%. WebMD khuyên là nên tổng hợp nhiều phương cách để cai cho hữu hiệu. Nên bàn với bác sĩ của mình. Kinh nghiệm cá nhân của Đệ là phải cai hai, ba lần rồi mới thành công. À, trong kế hoạch cai của mình nên tìm sự hỗ trợ của Nửa Kia và con cháu.
21. Trị Cholesterol:Thể dục
Nếu Bê mạnh khỏe như không hoạt động nhiều, bắt đầu một chương trình thể dục hiếu khí (aerobic exercise) có thể tăng Cholesterol tốt khoảng 5%. Thể dục thường xuyên cũng góp phần hạ Cholesterol xấu. Chọn những loại thể dục làm tăng nhịp tim (trong lúc tập) như chạy, bơi, đi bộ nhanh (walking briskly) và nhắm chừng ít nhất là 30 phút mỗi ngày. Không cần 30 phút liên tục; có thể chia ra hai lần mỗi lần 15 phút cũng được. Vấn đề tập thể dục là đề tài còn nhiều tranh cãi nên xin không đi vào chi tiết ở đây. Tóm lại, là có tập thì tốt hơn không tập. Tập đều đặn là tốt hơn tập thật nhiều trong hai ba tuần rồi bỏ.
Kết của bài này là chúng ta CÓ thể làm tốt việc giảm Cholesterol xấu và việc tăng Cholesterol tốt mà chưa cần nhờ đến thuốc. Chúc các Bê "tìm" được nhiều sức khỏe trong sinh hoạt hằng ngày.
Chú thích:
Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Có Bê hỏi "Thế, đi casino kéo máy có tính là "ếch xẹt sai" không? Đôi khi kéo máy nhịp tim cũng tăng cao lắm!" Dạ, Đệ xin trả lời là kéo slot machine không phải là hình thức tập thể dục đâu!!!
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến các mục 12 tới 21. Bao gồm các mục "trị" Cholesterol.
12. Cholesterol và giới tính
Cho đến khi mãn kinh (menopause), phụ nữ thường có tổng số Cholesterol thấp hơn nam giới ở cùng tuổi. Và họ cũng có chỉ số Hờ Đờ Lờ (ông tốt) cao hơn. Lý do là bởi mức estrogen, kích thich tố nữ làm tăng HDL Cholesterol. Sự sản xuất Estrogen tăng cao nhất vào những năm có thể có bầu (childbearing years) và giảm đi sau khi mãn kinh. Sau 55 tuổi, thì nguy cơ tăng chỉ số Cholesterol cũng bắt đầu tăng.
13. Cholesterol và trẻ em.
Đã có bằng chứng là Cholesterol có thể bắt đầu đóng nghẽn mạch máu từ tuổi thơ, và sẽ dẫn đến chứng sơ cứng động mạch và bệnh tim trong tương lai về sau này. Hiệp hội Tim Hoa Kỳ ( American Heart Association) khuyến khích trẻ nhỏ và "teen" (13 tới 19 tuổi) với chỉ số Cholesterol cao nên bắt đầu các biện pháp để kiểm soát mức Cholesterol. Lý tưởng là chỉ số Cholesterol tổng cộng dưới 170 cho trẻ từ 2 tuổi tới 19 tuổi.
14. Tại sao Cholesterol cao lại là lớn chuyện?
Bởi vì nó là nguyên nhân chính dẫn tới bệnh tim (động mạch quanh tim và trụy tim; coronary artery disease, heart attacks) cũng như tai biến mạch máu não (strokes). Hơn nữa có thể là mức Cholesterol cao làm tăng nguy cơ cho người già mắc bệnh lãng quên (Alzheimer).
15. Trị Cholesterol: ăn nhiều chất sợi (fibers)
Dinh dưỡng đóng góp một phương cách chống lại chứng cao Cholesterol. Đồ ăn sáng có ngũ cốc (cereals) thường quảng cáo là tốt cho tim (heart-healthy) là bởi trong ngũ cốc có chất sợi. Chất sợi hòa tan được (soluble fiber) có trong rất nhiều thực phẩm giúp làm giảm Lờ Đờ Lờ (LDL, xem phần I). Các thực phẩm có nhiều chất sợi là bánh làm bằng ngũ cốc chưa tinh chế (whole-grain), ngũ cốc nguyên dạng (cereals), yến mạch (oatmeal), trái cây, trái cây khô (coi chừng đường!!!) và rau quả; nhất là đậu (kidney beans; giống Phaseolus vulgaris; như đậu xanh, đậu đỏ).
16. Trị Cholesterol: Nhận diện chất béo
Không quá 35% lượng nhiệt hằng ngày (daily calories) từ chất béo (dầu, mỡ). Nhưng không phải chất béo nào cũng (hại) như nhau. Chất béo bão hòa (saturated fats) từ mỡ động vật và dầu thực vật là tăng số lượng Lờ Đờ Lờ (thằng xấu). Trans fats (tạm dịch là dầu mỡ chuyển lại hại gấp đôi vì nó làm tăng thằng xấu mà còn làm giảm ông tốt (HDL; Hờ Đờ Lờ). Hai loại chất béo này hiện diện trong rất nhiều chế phẩm nướng (baked goods), chiên (như bánh donuts/doughnuts, khoai tây chiên fries/chips), bơ margarine, bánh ngọt nướng (cookies). Trái lại, chất béo không bão hòa (unsaturated fats) lại làm giảm Lờ Đờ Lờ khi liên hợp với các chế độ dinh dưỡng tốt khác. Chất béo không bão hòa hiện diện trong trái bơ (avocados), dầu ô liu, và dầu đậu phụng.
17. Trị Cholesterol: Đạm tốt
Thịt và sữa nguyên chất chứa rất nhiều đạm (protein) cần cho cơ thể nhưng chúng cũng là nguồn cung cấp Cholesterol. Chúng ta có thể giảm lượng Cholesterol xấu bằng cách thay thế thịt bằng đạm có trong sản phẩm đậu như đậu hũ. Cá cũng là nguồn đạm có thể dùng để thay thế thịt. Có loại cá như cá hồi (salmon) giàu chất omega-3 fatty acids và các chất này có thể trợ giúp việc cải thiện các mức Cholesterol. Hiệp Hội Tim Hoa Kỳ khuyến khích ta ăn cá ít nhất hai lần một tuần (Hừm, coi chừng các chất độc trong cá hồ!!!)
18. Trị Cholesterol: Dinh dưỡng với ít tinh bột (low-carb diet)
Càng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy dinh dưỡng ít tinh bột tốt hơn dinh dưỡng ít chất béo trong việc hỗ trợ các mức Cholesterol. Một nghiên cứu trong hai năm, bảo trợ bởi Viện Sức Khỏe Quốc Gia (National Institutes of Health), cho thấy dinh dưỡng ít tinh bột làm tăng Cholesterol tốt nhiều hơn là dinh dưỡng ít chất béo.
19. Trị Cholesterol: Giảm cân
Nếu Bê nặng cân thì nên bàn với bác sĩ của mình để bắt đầu một chương trình giảm cân. Giảm cân có thể giúp làm giảm các mức triglycerides, Cholesterol xấu và Cholesterol tổng cộng. Bớt vài ba cân (pounds) có thể làm tăng Cholesterol tốt. Có thể tăng một điểm cho mỗi 6 cân (6 pounds, khoảng 3 kí lô) mình giảm xuống.
20. Trị Cholesterol: Cai thuốc lá
Ai cũng nhận biết cai thuốc lá không phải là chuyện dễ nhưng đã có quá nhiều lý do về sức khỏe, về kinh tế, về tương lai con cái người thân, và về xã hội để người nghiện thuốc phải suy nghĩ kỹ càng về việc cai thuốc. Khi Bê cai thuốc rồi thì mức Cholesterol tốt có thể cải thiện khoảng 10%. WebMD khuyên là nên tổng hợp nhiều phương cách để cai cho hữu hiệu. Nên bàn với bác sĩ của mình. Kinh nghiệm cá nhân của Đệ là phải cai hai, ba lần rồi mới thành công. À, trong kế hoạch cai của mình nên tìm sự hỗ trợ của Nửa Kia và con cháu.
21. Trị Cholesterol:Thể dục
Nếu Bê mạnh khỏe như không hoạt động nhiều, bắt đầu một chương trình thể dục hiếu khí (aerobic exercise) có thể tăng Cholesterol tốt khoảng 5%. Thể dục thường xuyên cũng góp phần hạ Cholesterol xấu. Chọn những loại thể dục làm tăng nhịp tim (trong lúc tập) như chạy, bơi, đi bộ nhanh (walking briskly) và nhắm chừng ít nhất là 30 phút mỗi ngày. Không cần 30 phút liên tục; có thể chia ra hai lần mỗi lần 15 phút cũng được. Vấn đề tập thể dục là đề tài còn nhiều tranh cãi nên xin không đi vào chi tiết ở đây. Tóm lại, là có tập thì tốt hơn không tập. Tập đều đặn là tốt hơn tập thật nhiều trong hai ba tuần rồi bỏ.
Kết của bài này là chúng ta CÓ thể làm tốt việc giảm Cholesterol xấu và việc tăng Cholesterol tốt mà chưa cần nhờ đến thuốc. Chúc các Bê "tìm" được nhiều sức khỏe trong sinh hoạt hằng ngày.
Chú thích:
Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Có Bê hỏi "Thế, đi casino kéo máy có tính là "ếch xẹt sai" không? Đôi khi kéo máy nhịp tim cũng tăng cao lắm!" Dạ, Đệ xin trả lời là kéo slot machine không phải là hình thức tập thể dục đâu!!!
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Thứ Sáu, 3 tháng 10, 2014
Cholesterol 101 và vài hiểu lầm -- Phần II.
Thân chào các Bê 60*,
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến các nguồn có Cholesterol (mục 9, 10 và 11)
9. Cholesterol trong thực phẩm
Thức ăn giàu Choleterol như trứng (gà), tôm và tôm càng (lobsters) không còn hoàn toàn bị cấm đoán tuyệt đối như trước đây nữa. Nghiên cứu gần đây cho thấy Cholesterol mà ta hấp thu từ thức ăn chỉ có một vai trò nhỏ trong việc ảnh hường đến các chỉ số Cholesterol trong máu chúng ta. Có một số it người "nhạy cảm" (responders) thì các chỉ số Cholesterol trong máu tăng đột biến sau khi ăn (nhiều) trứng. Nhưng với đa số chúng ta thì lượng chất béo bão hòa và béo chuyển (saturated fat and trans fats) là đáng quan tâm hơn là thức ăn chứa Cholesterol. Lượng Cholesterol hằng ngày cho người mạnh khỏe là 300mg và cho người được bác sĩ xác định là cần coi chừng sức khỏe (vì dễ bị bệnh tim chẳng hạn) là 200mg. Một quả trứng chỉ chứa khoảng 186mg Cholesterol nên ăn một quả trứng mỗi ngày thì không đến nỗi nào (nhất là người khỏe mạnh); hơn nữa nên nhớ là 186mg này không phải là vào máu mình cả và trứng còn chứa rất nhiều chất bổ dưỡng khác nên kiêng trứng tuyệt đối vì sợ Cholesterol là hơn quá kỹ. Nhưng Bê phải tự mình quyết định cho sức khỏe của mình chứ đừng lấy cớ là Đệ viết thế này rồi mỗi ngày tộng cho vài quả trứng, thì lại cũng không nên. À có người bảo tại hạ là đừng ăn gân bò (beef tendon) vì Cholesterol rất cao! Dạ, Đệ rất ức nếu bị cấm ăn gân nên mới tìm hiểu thì khoa học xác định là gân bò KHÔNG có Cholesterol. Có thể là miếng gân còn dính miếng mỡ thì Bê phải cẩn thận thôi.
10. Cholesterol và lý lịch gia đình.
Cholesterol đến từ hai nguồn: từ chính cơ thể sản xuất và từ thức ăn. Và cả hai nguồn đều cần kiểm soát. Nguồn từ thức ăn là dễ kiềm soát nên thường bị chú ý nhiều hơn (xem mục 9 ở trên). Về di truyền thì có một số người thừa hưởng gien từ cha mẹ, ông bà nên cơ thể sản xuất nhiều Cholesterol hơn mức cơ thể cần. Còn những người khác (không có gien di truyền) thì Cholesterol cao là do thức ăn đặc biệt là chất béo bão hòa và cholesterol từ thức ăn có nguồn gốc động vật ( Saturated fat and cholesterol occur in animal-based foods) như thịt, trứng, sữa, tôm, lobster. Xin mở ngoặc ở đây là những thực phẩm gốc thực vật mà quảng cáo là 0g Cholesterol là chuyện tiếu lâm vì thực vật không có Cholesterol nên zero là phải rồi!!!
11. Điều gì làm tăng nguy cơ?
Nhiều yếu tố làm tăng mức Cholesterol hơn bình thường:
- Chế độ dinh dưỡng có nhiều mỡ (nhất là mỡ hại) và Cholesterol
- Di truyền từ gia đình
- Chứng béo phì (obese)
- Cơ thể "trưởng thành" hơn. Cái này nói trắng ra là đến tuổi già thì cơ thể ta có khuynh hướng "ăn nên, làm ra", dễ béo phì.
Xin hẹn lần sau sẽ nói về cách kiểm soát; nhưng trong thời gian hiện tại chúc các Bê ăn được ngủ được và để ý đến mức Cholesterol của mình.
Chú thích:
Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê nào đi khám bác sĩ và được cho biết là mức Cholesterol là tuyệt vời thì mới là lạ!
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Trước hết xin các Bê ghi nhận nơi đây là Đệ chỉ viết với mục đích kích thích sự tò mò của quý vị. Đúng hay sai, kiến thức này có thể dùng được hay không, hoàn toàn là trách nhiệm của người đọc. Xin các Bê bàn thảo với bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ tin tức, tài liệu, hoặc những bài như thế này. Chúng ta vẫn thường nghe câu "ranh" ngôn: "Đọc sách mà tin sách thì thà là đừng đọc còn hơn". Câu này không phải bảo chúng ta đừng đọc sách. Chỉ khuyên là nên đọc rồi tham khảo thêm từ nhiều nguồn khác rồi tự mình đi đến kết luận; chứ đừng cả tin vào một nguồn, đặc biệt là thời buổi Internet, ai muốn viết gì thì viết!
Bài này xin đề cập đến các nguồn có Cholesterol (mục 9, 10 và 11)
9. Cholesterol trong thực phẩm
Thức ăn giàu Choleterol như trứng (gà), tôm và tôm càng (lobsters) không còn hoàn toàn bị cấm đoán tuyệt đối như trước đây nữa. Nghiên cứu gần đây cho thấy Cholesterol mà ta hấp thu từ thức ăn chỉ có một vai trò nhỏ trong việc ảnh hường đến các chỉ số Cholesterol trong máu chúng ta. Có một số it người "nhạy cảm" (responders) thì các chỉ số Cholesterol trong máu tăng đột biến sau khi ăn (nhiều) trứng. Nhưng với đa số chúng ta thì lượng chất béo bão hòa và béo chuyển (saturated fat and trans fats) là đáng quan tâm hơn là thức ăn chứa Cholesterol. Lượng Cholesterol hằng ngày cho người mạnh khỏe là 300mg và cho người được bác sĩ xác định là cần coi chừng sức khỏe (vì dễ bị bệnh tim chẳng hạn) là 200mg. Một quả trứng chỉ chứa khoảng 186mg Cholesterol nên ăn một quả trứng mỗi ngày thì không đến nỗi nào (nhất là người khỏe mạnh); hơn nữa nên nhớ là 186mg này không phải là vào máu mình cả và trứng còn chứa rất nhiều chất bổ dưỡng khác nên kiêng trứng tuyệt đối vì sợ Cholesterol là hơn quá kỹ. Nhưng Bê phải tự mình quyết định cho sức khỏe của mình chứ đừng lấy cớ là Đệ viết thế này rồi mỗi ngày tộng cho vài quả trứng, thì lại cũng không nên. À có người bảo tại hạ là đừng ăn gân bò (beef tendon) vì Cholesterol rất cao! Dạ, Đệ rất ức nếu bị cấm ăn gân nên mới tìm hiểu thì khoa học xác định là gân bò KHÔNG có Cholesterol. Có thể là miếng gân còn dính miếng mỡ thì Bê phải cẩn thận thôi.
10. Cholesterol và lý lịch gia đình.
Cholesterol đến từ hai nguồn: từ chính cơ thể sản xuất và từ thức ăn. Và cả hai nguồn đều cần kiểm soát. Nguồn từ thức ăn là dễ kiềm soát nên thường bị chú ý nhiều hơn (xem mục 9 ở trên). Về di truyền thì có một số người thừa hưởng gien từ cha mẹ, ông bà nên cơ thể sản xuất nhiều Cholesterol hơn mức cơ thể cần. Còn những người khác (không có gien di truyền) thì Cholesterol cao là do thức ăn đặc biệt là chất béo bão hòa và cholesterol từ thức ăn có nguồn gốc động vật ( Saturated fat and cholesterol occur in animal-based foods) như thịt, trứng, sữa, tôm, lobster. Xin mở ngoặc ở đây là những thực phẩm gốc thực vật mà quảng cáo là 0g Cholesterol là chuyện tiếu lâm vì thực vật không có Cholesterol nên zero là phải rồi!!!
11. Điều gì làm tăng nguy cơ?
Nhiều yếu tố làm tăng mức Cholesterol hơn bình thường:
- Chế độ dinh dưỡng có nhiều mỡ (nhất là mỡ hại) và Cholesterol
- Di truyền từ gia đình
- Chứng béo phì (obese)
- Cơ thể "trưởng thành" hơn. Cái này nói trắng ra là đến tuổi già thì cơ thể ta có khuynh hướng "ăn nên, làm ra", dễ béo phì.
Xin hẹn lần sau sẽ nói về cách kiểm soát; nhưng trong thời gian hiện tại chúc các Bê ăn được ngủ được và để ý đến mức Cholesterol của mình.
Chú thích:
Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê nào đi khám bác sĩ và được cho biết là mức Cholesterol là tuyệt vời thì mới là lạ!
Phụ chú:
A. WebMD -- Cholesterol 101 slideshow
B. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)