Crumple Zones - Vùng Dễ Bị Biến Dạng

Thân chào các Bê (*),

Hôm nay lại xin viết nhăng về một vấn đề mà kỹ sư xe hơi không ngừng cải tiến. Xin nói ngay là Đệ không có chuyên môn trong lãnh vực này. Viết bài blog này chỉ là gởi đến Bê những thông tin về vấn đề cũng như là những gợi ý cho Bê tìm hiểu thêm nếu muốn...

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Từ khá lâu rồi, Mercedes, Béla Barényi, 1959, thế giới xe hơi đã đưa ra khái niệm ứng dụng tản lực bằng nguyên liệu dễ gẫy vỡ ở đầu và đuôi xe. Khi vật liệu bị biến dạng và gẫy vỡ trong quá trình đụng xe thì lực thay vì chuyển tới người trong xe thì lực được phân phối phần lớn qua sự biến dạng/gẫy vỡ của vật chất ở đầu và đuôi xe (sau này cả hai bên hông xe). Từ đó người ta gọi là thiết kế  "Crumple Zones - Vùng Dễ Bị Biến Dạng".

Vài nhận xét:

• Vẫn có khá nhiều người chuộng kiểu mẫu "ăn chắc, mặc bền". Vẫn thích xe có độ cứng/bền quanh xe mà không hiểu là vật liệu cứng truyền lực chấn gần như 100% tới người trong xe và gây chấn thương cho người trong xe. 
• Crumple zones và túi khí an toàn (airbags) ngày nay tản và triệt tiêu lực chấn để bảo vệ người trong xe.
• Quan trọng là "khung xe" (từ cột A tới cột C; khung màu đỏ trong hình trong phụ chú C), mà người ngồi phía trong, thì phải chắc chắn, không được biến dạng để bảo vệ người trong xe. 
• Xe có crumple zones khi đụng thì thường là phải bỏ (totalled) vì không còn sửa chữa được (xem hình trong phụ chú C); nhưng đây cũng là điểm chính: của đi thay người. Hơn nữa hãng bảo hiểm đền cho nên nó không phải là mối quan tâm lớn. 

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Tuổi già mà có bị chấn thương thì rất khó lành.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

B. CRUMPLE ZONE PHYSICS DEMONSTRATE HOW LESS STIFF PLASTIC MATERIALS CAN HELP PREVENT INJURY AND SAVE LIVES

C. Vùng dễ bị biến dạng hay vùng hấp thụ lực trên ô tô hoạt động như thế nào?

D. What was the First Car to Incorporate a Crumple Zone?

Therac 25 - Chết Người vì Coi Thường An Toàn

Thân chào các Bê (*),

Hôm nay lại chợt nhớ tới một bài học trong chương trình Master of Science in Software Engineering (MSSE) mà Đệ có dịp học nhiều thập niên trước. Một ví dụ cho ngành Software Development mà tất cả mọi người lập trình những máy móc có liên quan tới sự an toàn về tính mạng con người đều nên đọc và nghiền ngẫm...

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Xin trích dẫn ra đây phần mở đầu của phụ chú B (tiếng Việt):

• Therac-25 là một máy xạ trị được công ty Năng lượng nguyên tử của Canada Limited (AECL) sản xuất vào năm 1982 sau các sản phẩm Therac-6 và Therac-20 (các sản phẩm trước đó đã được sản xuất trong quan hệ đối tác với CGR của Pháp).[1]
  Máy xạ trị này có liên quan đến ít nhất sáu vụ tai nạn từ năm 1985 đến 1987, trong đó các bệnh nhân được nhận quá liều bức xạ.[1] Các lỗi lập trình đã khiến nhiều bệnh nhân bị nhiễm phóng xạ liều lượng cao gấp hàng trăm lần cho phép, dẫn đến tử vong hoặc thương tích nghiêm trọng.[2] Những tai nạn này nhấn mạnh sự nguy hiểm có thể gây ra do thiếu kiểm soát trong những máy móc yêu cầu độ an toàn cao và trở thành đề tài nghiên cứu cho các lĩnh vực tin học y tế, công nghệ phần mềm và đạo đức nghề nghiệp.[3] Ngoài ra sự quá tự tin của các kỹ sư[4] và thiếu khả năng giải quyết các lỗi phần mềm[2] được nhấn mạnh như một trường hợp cực đoan mà các kỹ sư quá tự tin với sản phẩm và không tin các khiếu nại của người dùng để gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Phần cứng (hardware) có mục đích kiểm soát độ an toàn của máy (nếu có biến cố), trong hai máy mẫu trước, Therac 6 và Therac 20, đã bị lược bỏ để giảm chi phí: 

• Therac 25 chỉ được kiểm soát an toàn bằng phần mềm (software). 
• Lập trình sai và thiếu sót dẫn tới cái chết của nhiều bệnh nhân.
• Các Bê nào muốn biết thêm về Therac 25 thì chỉ cần tìm kiếm (search) cụm từ "therac 25" hoặc dùng đường dẫn ở các phụ chú cuối bài.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Có biết thì mới có sợ. Điếc thì làm gì có sợ tiếng súng!

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. Wikipedia - Therac 25
C. Sauvik Das - Case Study: Therac - 25

D. Ethics Unwrapped - Therac 25 

ACC - Kiểm Soát Hành Trình Thích Ứng

Thân chào các Bê (*),

Sáng nay lại mưa Xuân nên ngồi nhà viết lăng nhăng. 

Đề tài hôm nay là một tính năng công nghệ của xe hơi mới (cả xăng và điện; ICE và EV): tính năng ACC (Adaptive Cruise Control). Trước hết xin minh định là ACC là một tính năng mới nên mỗi hãng xe thiết kế và vận hành tính năng này hơi KHÁC NHAU. Quan trọng là Bê phải tìm hiểu về tính năng này cho hãng xe, kiểu mẫu (model), và năm của xe.

ACC chỉ là một phần của ADAS (Advanced Driver Assistance Systems) ở cấp độ 2: người lái hoàn toàn chịu trách nhiệm cho hành vi của xe.

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Tựu trung thì kiểm soát hành trình (cruise control) cho xe hơi thì đã có khá lâu. ACC chỉ là phát triển tính năng này lên một mức: ACC cho phép người lái thiết đặt tốc độ tối đa (setting maximum speed) cho xe VÀ giữ làn đường. Cũng như giữ khoảng cách an toàn với xe đàng trước (có nhiều hãng cho thiết đặt khoảng cách này).

• Khi có xe chạy trước mặt (trong cùng một làn đường) và chạy chậm hơn thiết đặt tốc độ tối đa của xe mình thì xe tự động giảm vận tốc để giữ khoảng cách an toàn giữa hai xe.
  
• Khi không có xe trước mặt thì xe mình sẽ chạy ở tốc độ tối đa mà mình thiết đặt.
  
• Điều quan trọng là mỗi hãng xe xử dụng phần mềm khác nhau (và phiên bản phần mềm cũng khác nhau) nên Bê vẫn phải quan sát/thử nghiệm cho chính mình ở đường vắng và an toàn trước.
  
• ACC thường là biết được khi có xe chen vào làn đường (tạt vào trước đầu xe của mình); khi đó thì xe mình sẽ theo xe mới chen vào (giữ khoảng cách và tốc độ).

Như nói ở trên, mỗi hãng xe, mỗi phiên bản phần mềm sẽ khác nhau nên Đệ muốn các hãng xe thử nghiệm các tình huống (scenarios) sau đây:

• Xe mình đang "theo" xe tải đằng trước (xe tải nên che khuất cảnh vật đàng trước)
• Xe tải vượt đèn vàng (hoặc đèn đỏ)
• Xe mình có biết ngừng tại đèn giao thông hay vẫn tiếp tục theo xe tải mà băng qua ngã tư khi đèn đỏ?
• Xe mình đang "theo" xe tải đằng trước
• Xe tải không ngừng tại bảng "STOP"
• Xe mình có biết ngừng và chờ tới phiên mình chạy hay vẫn tiếp tục theo xe tải mà băng qua ngã tư?
• Xe đến ngã tư, mình muốn chạy thẳng (khi đèn xanh); ngã tư không kẻ làn đường. Xe sẽ xử lý ra sao?

Dĩ nhiên là có hai loại thử nghiệm: ex situ và in situ. 

• Ex situ là thử nghiệm trong môi trường được kiểm soát an toàn cho người và xe; thí dụ như tại một sân thử nghiệm với thiết bị an toàn (khả năng can thiệp khi trục trặc xảy ra cũng như khả năng chữa cháy). 
  
• Thử nghiệm In situ khi đã thử ex situ thành công (nhiều lần) và thử nghiệm tại môi trường thực tế (trên đường phố). Tốt nhất là xin phép CSGT và trên đường vắng trước, và dùng stuntpeople/cascadeurs giả làm những người giao thông trên đường lại càng tốt hơn.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Ôi sao phải lo lắng quá vào cái tuổi già? 

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

B. What to Look For in an Adaptive Cruise Control System

Nhìn Bê Chỉ Thấy Cái Đinh.

Thân chào các Bê (*),

Hôm nay, ngồi nhà, đọc lại một bài blog cũ Nếu Tôi Sai... và rồi suy nghĩ vẩn vơ: tại sao? 

Tại sao ta thường không thấy được sự sai lầm của chính mình trong khi ta rất nhậy bén trong việc nhìn ra sai lầm của người khác. 

Có lẽ bản tính của con người là vậy: Ta thấy cái dằm (a speck) trong mắt người khác mà không thấy được cả cây cột (a log) trong mắt mình (phụ chú B). 

Đúng, đúng; nhưng vẫn còn là mông lung! Bài này Đệ chỉ muốn bàn về một khía cạnh của vấn đề này. Tư duy/phán đoán của mỗi con người chúng ta được cấu thành từ những kinh nghiệm/hiểu biết (KN/HB) mà chúng ta tích lũy. Vậy nên cách chúng ta nghĩ (và đưa ra kết luận) thường tùy thuộc vào KN/HB của chúng ta trong quá khứ (nếu không thu thập thêm dữ kiện mới). A, thế thì...

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Đây là sự nguy hiểm của KN/HB chuyên sâu (deep understanding, deep learning, specialized learning) nếu chúng ta không ý thức được ngay trong sát na (giây phút) mà chúng ta dựa vào KN/HB. của chúng ta trong quá khứ, để đưa ra luận lý và đi đến một kết luận. Kết luận này thường sẽ đúng vì là kết quả của educated reasoning (tư duy hợp lý). NHƯNG không có gì bảo đảm nó là đúng 100% và đúng mãi mãi.

Xin lấy một thí dụ (xin nhấn mạnh là tôi không phải là Bác Sỹ Y Khoa): nếu một bệnh nhân than thở với ba người Bác Sỹ (một chuyên gia não bộ, một chuyên gia hệ thần kinh, và môt chuyên gia về sinh học tổng quát) về chứng nhức đầu của mình thì ba vị Bác Sỹ này sẽ có nhận định đầu tiên (preliminary prognostic) khác nhau (dựa trên KN/HB của họ). Nếu họ không đi một bước (hay nhiều bước) nữa như quan sát, thử nghiệm, phỏng vấn, vân vân thì kết luận của họ, với chỉ có KN/HB, có thể sai: chứng nhức đầu của người bệnh nhân này chỉ xảy ra khi ông ta nhận được thơ đòi tiền nhà, điện, nước, ga, điện thoại mỗi tháng! KN/HB về não bộ, hệ thần kinh, cân bằng hóa học, gì gì cũng chẳng giúp gì cho chứng nhức đầu này và các Bác Sỹ này nên giới thiệu ông với Bác Sỹ Tâm Lý thì hơn (mặc dầu sự trục trặc nào trong não bộ, hệ thần kinh, hay cân bằng hóa học nào cũng có thể dẫn đến nhức đầu).

Wait! Thế tại sao cả ba Bác Sỹ đều có KN/HB về Y Khoa mà lại đoán bệnh khác nhau? Khác vì KN/HB khác nhau. Người chuyên sâu về não bộ thì nghi là do bất thường trong não, người chuyên thần kinh thì đinh ninh là thần kinh, người giỏi về sinh học thì định đoán là do mất cân bằng hóa học, vân vân...

Trở lại đầu bài blog, Đệ có nói là mình dễ dàng nhận ra sai lầm của người khác là tại sao? Đơn giản là vì mình không có được cùng cái KN/HB của người khác (mình có thể có cái KN/HB của mình nên mình "nhìn" ra).

Hãy nhớ, 'To a man with a hammer, everything looks like a nail' (Đối với người có chiếc búa trên tay, mọi vật đều giống như một cái đinh)

(Abraham Maslow, phụ chú C). Hay nói khác đi thì dưới tầm nhìn của chuyên gia não bộ, bệnh nào cũng có nguyên nhân từ não! Còn khi Đệ cầm cái búa trên tay thì nhìn Bê chỉ thấy cái đinh.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Đường mòn giúp người già tìm đường về nhà; nhưng cũng vì đường mòn mà ta không còn sáng tạo được nữa.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. Matthew 7:3-5 "Why do you see the speck in your neighbor's eye, but do not notice the log...

C. “If the only tool you have is a hammer, you tend to see every problem as a nail.”

Wordle... Last. Cập Nhật II

Thân chào các Bê (*),
Ok, ok lần này là lần cuối nói về Wordle. Một trò chơi đòi hỏi sự kiên nhẫn lẫn một số vốn kha khá tiếng Anh. Xin Bê đọc lại các bài trước:

Wordle... Again!

Wordle - Bảo Đảm Giải trong 6 Lần Đoán

Hôm nay lại bầy ra một chiêu mới để chơi với Wordle. Trò chơi này lôi cuốn là mỗi ngày chữ bí ẩn một khác nên trò chơi biến chuyển mỗi ngày một khác...

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Hai, ba hàng và bốn điểm:

• Vàng tính một điểm, không tính cùng một chữ hai hay nhiều lần.
  Thí dụ hàng một có chữ A màu vàng rồi ở hàng hai có chữ A, ở vị trí khác, màu xanh thì chỉ tính chữ A xanh (hai điểm)
• Xanh tính hai điểm; cũng như trên chỉ tính một lần.
• Có được bốn điểm (hoặc hơn) thì hàng tới phải "go for a kill" (đoán chữ bí ẩn).
  Bốn điểm có thể là có bốn vàng, hoặc hai vàng/một xanh, hoặc hai xanh.
• Tại sao phải "go for a kill" sau khi có bốn điểm. Kinh nghiệm cho thấy là bốn điểm là đủ để mình đoán (khá chính xác) chữ bí ẩn. 
• Nếu go for a kill mà trật thì sao? Không sao, thường là còn hàng năm, hàng sáu. Lo gì?

 
Hai hàng đầu cho 3 điểm. Tới hàng 3 thì lại có tổng cộng 5 điểm.

----------------------------------------------------

Ba hàng đầu cho bốn điểm thì hàng 4 phải là "kill row".

Cập Nhật I: Nếu hàng đầu mà đã có bốn điểm thì khoan hẵng kill. Dùng hàng 2 với những chữ cái mới và hy vọng là thêm điểm rồi kill ở hàng 3. 

Nếu hàng 2 toàn đen thì tùy: có thể kill vì đã có bốn điểm và nhiều đen đủ để kill. Nhát tay thì sẽ kill ở hàng 4.

Cập Nhật II: Nếu hai hàng đầu cho 4 điểm (2 xanh) thì có thể kill ở hàng 3.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Tuổi Bê thì lâu lâu có thất bại cũng là vui.

Phụ chú:

A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

Thế Ai Kia Thì Sao?

Thân chào các Bê (*),

Ngoài trời thì giông bão mà lòng người thì cũng bất an. Bất an nên sân si mà nhớ tới một mẩu chuyện trao đổi cách đây vài tuần khi Đệ và BB chở ông bà A và bà B đi chơi. 

Đường xa. Chuyện Trump phải ra tòa được bà B nhắc tới và ông A chận họng bằng câu hỏi: "Thế còn chuyện Hunter Biden thì sao?" Bà B tức quá (vì biết ông A rất bênh ông Trump) mới bắt đầu giải thích chuyện của Hunter là khác, vân vân...

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Người Anh đặt cho cách tránh né này một cái tên là "WhatAboutIsm" (Chủ nghĩa "Thế Ai Kia Thì Sao?" Chủ nghĩa "Thế Cái Kia Thì Sao?"). 

Tránh né là tránh né chuyện mà người khác đưa ra để bàn hoặc để hỏi. 

WhatAboutIsm là cách đặt một câu hỏi khác, với mục đích không trả lời câu trước và chuyển đề tài qua chuyện khác. 

Thí dụ như bà B đưa ra chuyện ông Trump sắp ra tòa vì bị truy tố tội khai gian, thì ông A kê tủ đứng vào miệng bà B với câu hỏi mới: "Thế ông Hunter Biden thì sao?" (ý nói về hành vi, có thể là, phạm pháp của con trai TT Joe Biden, phe đối thủ của ông Trump, máy tính xách tay vân vân).

Chuyện chỉ có vậy mà hai bên cãi nhau: 

• ông A dùng WhatAboutIsm (ông A biết là mình thua nếu cứ bàn về ông Trump, vì tội Ngài rành rành ra đó). 
• Bà B thì nghĩ Hunter vô tội nên muốn "giáo huấn" mọi người. (1)

In My Humble Opinion (IMHO) thì nếu có bằng cớ thì dù là ai cũng phải đối mặt với pháp luật. 

Đệ không ngây thơ mà nghĩ rằng nước Mỹ không có bao che, không có tệ nạn. COCC vẫn là nhiều lợi thế hơn DNCĐ. Cha đang làm TT nên Hunter có thể tạm thời thoát tội... Nhưng nếu vì không buộc tội được Hunter Biden thì không được buộc tội Trump, thì Đệ thấy là lý luận này không ổn.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Lý luận, ai không tội thì hãy ném đá, mang bản sắc quá lý tưởng.

(1) Thật tình mà nói thì Đệ không chắc là Hunter vô tội. IMHO, ai có bằng chứng xác thực thì xin đưa ra; chứ phe ông Trump cứ vu vạ mà không có bằng chứng thì có vẻ... vô duyên.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. whataboutism

Wordle... Again!

Thân chào các Bê (*),

Đệ cứ nghe các con, các cháu nó bảo với nhau, khi được nhờ làm việc gì, "Chiện nhỏ!"

Mỗi khi như vậy thì trong đầu mình lại lóe lên ý nghĩ là chúng thấy chuyện gì cũng là chuyện nhỏ (tiểu sự). 

Cho đến hôm nay, Đệ mới "hiểu" ra là chúng muốn nói chúng chỉ làm chuyện nhỏ và không muốn (hoặc không thể) làm chuyện lớn. Interesting!

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Dẫn bài như trên thì có liên quan gì với Wordle?

Có chứ Wordle là trò chơi (mà ai cũng nghe qua) tương đối là khó, cho đa số chúng ta. Phụ chú B có nói về những thay đổi làm Wordle trở nên khó hơn.

• Tìm ra chữ bí mật trong sáu lần thử. 
• Chữ phải có 5 chữ cái. 
• Chữ phải có nghĩa trong tiếng Anh.
• Mỗi ngày một chữ khác nhau...

Trong bài trước 

Wordle - Bảo Đảm Giải trong 6 Lần Đoán 

Đệ đã nói về Wordle và mí mí một phương pháp để làm nên không nói nữa về phương pháp này. Hôm nay chỉ "lạm" bàn một chiêu thức tổng quát khác; hy vọng là giúp ích cho người đọc. 

Như nói trên giải Wordle mỗi ngày, mà mò mẫm, thì vấn đề hên/xui giảm khá nhiều (không phải ngày nào cũng hên mà tìm đúng chữ).

• Không dựa vào hên/xui thì phải...có cách. 
• Đệ không đọc bài người khác viết về Wordle nên nếu có trùng ý với người khác về phương cách thì cũng chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên chứ Đệ không có gian ý.
• Như trên nói là việc giải chữ mỗi ngày là việc khó, việc lớn nên phương cách của Đệ là: phân bài toán khó thành hai (hay nhiều) bài toán dễ hơn:
  
  
• Bài toán 1: Nhiệm vụ của mấy hàng đầu (tạm gọi là leading rows) là chữ cái không giống nhau, phải có nghĩa và quan trọng hơn hết là cho ta các chữ cái có màu (xanh và vàng; xanh là có trong chữ bí mật và vàng là có trong chữ bí mật nhưng sai chỗ). Mấy leading rows này không nhất thiết phải là chữ bí mật. Như trong hình trên, ta có B, A, D, R và E (5 chữ cái)
• Bài toán 2: Từ 5 chữ cái màu (có khi phải dùng hàng 4, hàng 5 để có chữ cái có màu) ta sắp xếp chúng thành chữ có nghĩa (hy vọng nó là chữ bí mật). Nếu vẫn không trúng thì phải sắp lại chữ có nghĩa khác (vẫn với 5 chữ cái màu).
• Hai bài toán 1 và 2 dễ hơn là giải Wordle như một phương pháp tổng thể (hoặc đoán mò, không phương pháp).

 
Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Động não rất cần thiết với người lớn tuổi.

Phụ chú:

A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

B. Wordle Changes