Perjury - Nói Láo Trước Tòa

Thân chào các Bê (*),

Sáng thứ Bảy, ngồi nhâm nhi ly cà phê mà nghĩ chuyện đời. Một chuyện nói lên sự khác biệt của một thể chế dân chủ và một thể chế độc tài: vấn đề chấp cung trước tòa. Tại sao bị cáo tại Mỹ khi ra trước tòa lại thường không dám nói dối khi họ biết là họ sẽ không bị tra tấn đánh đập (1).

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Tại Hoa Kỳ và những nước văn minh thì việc ép cung, tra tấn, đánh đập kẻ tình nghi (suspected) là lý do để Tòa tha bổng dù những bằng chứng khác cho thấy kẻ tình nghi có tội. Cơ quan công quyền không dại gì mà tra tấn người. Vậy thì làm sao để kẻ tình nghi khai thật?

Vài chiêu rất hiệu nghiệm và hợp pháp:

• Giảm án -- nếu "thành thật khai báo." Nhất là khi vụ án có kẻ đồng phạm. Thường đồng phạm "hại nhau" nhiều hơn ai hết.
• Dùng kỹ thuật thẩm vấn của công tố viên trước tòa. Phụ chú C và D là những kỹ thuật căn bản mà các công tố viên kinh nghiệm luôn dùng. Vài điểm lý thú:
• Công tố viên không hỏi câu hỏi để tìm câu trả lời. Họ hỏi câu hỏi để dẫn người trả lời theo lối họ muốn; mặc dầu có nhiều câu hỏi (leading questions) bị cấm vì cách dẫn dụ quá lộ liễu.
• Công tố viên đặt một loạt câu hỏi (tưởng là ngoài đề) với mục đích để kẻ tình nghi xác nhận là phải, phải, phải, rồi luật sư hỏi câu hỏi để gài kẻ tình nghi không kịp suy nghỉ mà lại trả lời phải, xác nhận tội.
• Sau khi kẻ tình nghi đã trả lời ngắn gọn thì công tố viên giả như bận rộn việc khác mà giữ yên lặng. Sự yên lặng này được tính toán vì kẻ tình nghi tự động khai thêm khi thấy công tố viên im lặng, không nói gì.
• Công tố viên cũng hay đặt hai câu hỏi liên tục; câu đầu dùng một thí dụ tương tự để gài kẻ tình nghi trả lời phải; câu thứ nhì thì hỏi thẳng vào vấn đề (vì kẻ tình nghi đã xác nhận thí dụ trước là đúng thì sẽ có khuynh hướng xác định là đúng cho câu hỏi thứ hai).

Thế, nếu kẻ tình nghi cao tay, lì lợm mà khăng khăng không nhận tội thì sao?

Đây là phần chính của bài: nếu công tố viên tìm được chứng cớ là kẻ tình nghi nói láo trước tòa (perjury) thì dù là không phải là chuyện phạm pháp chính thì tội nói láo trước tòa cũng đủ để phạt tiền và tống giam tới năm năm tù (phụ chú B). Thế nên thường là họ trả lời là họ không nhớ chứ không dám khẳng định hay phủ định trong phần trả lời. Bệnh... quên thì không có tội! Nên nhớ là perjury chỉ là khi tuyên thệ trước tòa là sẽ nói sự thật trước tòa. Còn nói láo với báo chí, công chúng thì không kể là perjury.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Thôi thì có thì  nói có, người ơi!

(1) Chuyện CIA bị tố cáo là tra tấn khủng bố là một chuyện khác và không biết thực hư ra sao.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. Perjury: Laws and Penalties

C. How to ask questions like a lawyer

D. Lawyer Cross-Examination Techniques YOU Can Use For Your Next Argument | Hogan & Hogan

Vật Giá

Thân chào các Bê (*),
Hôm nay trời lạnh nên ở trong nhà và lại xin viết lăng nhăng về một đề tài mà chúng ta không làm gì được với tư cách một cá nhân. Nhưng như một tập thể lớn như xã hội thì vấn đề lại là chuyện của chúng ta: vật giá.
Ai cũng biết là giá cả tăng do nhiều yếu tố. Bài trước Xăng Tăng thì đã nói về xăng dầu nhưng bài này xin bàn rộng ra các sản phẩm tiêu dùng khác.

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Chung quy thì vẫn là vấn đề cung và cầu (supply and demand): vì lý do nào đó mà cung nhiều (vật liệu rẻ, tiền hoàn thành sản phẩm rẻ, công xuất tăng vì kỹ thuật) hơn cầu thì giá phải hạ xuống. Hàng "hút" trên thị trường mà nhiều người muốn mua thì tăng giá. 

Đến đây thì khoa học Kinh Tế đưa ra một số nhận định:

• Sản phẩm tiêu thụ được xếp thành hai loại: loại phải mua (non-elastic; thí dụ sữa cho con trẻ: không mua không được) và loại có tiền dư thì mua (elastic; thí dụ mua vé xem ca nhạc). Thường thì sản phẩm elastic không thể tăng giá quá sức chịu đựng của người tiêu thụ vì người ta có thể nhịn và không mua. Còn loại non-elastic thì mắc mấy cũng bấm bụng phải mua như xăng, như sữa.
• Trong kinh tế thì luôn có kẻ hưởng lợi: kinh tế lên có một số người sẽ giàu lên; kinh tế khó khăn thì một số người khác sẽ giàu lên vì họ biết lợi dụng thời thế.
• Kinh tế tự do, trên đường dài, sẽ tự điều chỉnh để cung/cầu ở mức tối ưu. Xin lấy một thí dụ: Đệ nghĩ ra cách rang đậu phụng (lạc rang) và làm một xe lạc rang bán trước cửa một ngôi chợ. Ở đây xin không nói tới cái phức tạp của chạy chọt/đút lót để không bị đuổi chỗ, không bị làm khó dễ.
  Người mua tấp nập bán không kịp ==> cung ít hơn cầu. Mình tăng giá, không sao.
  Chẳng lâu sau đó thì người khác thấy mình cũng biết cách rang lạc và xe lạc rang thứ hai ra đời ==> cung tăng và "ông bà" này muốn cạnh tranh nên... giảm giá!
  Tình trạng thêm xe lạc rang sẽ tiếp tục cho tới khi số người mua không tăng thêm dù giá có giảm vì cạnh tranh. Chuyện gì xảy ra sau đó thì Bê cũng đoán được.
• Giá hàng tăng, nhất là hàng thiết yếu (non-elastic), thì dần sẽ đưa tới lạm phát (inflation). Coi như đồng tiền mất giá. Thí dụ, cũng một lít xăng trước là 1000 đồng nay là 1360 dồng có nghĩa là phải bỏ ra 1360 đồng mới đổi được một lít xăng. Từ xăng tăng các món hàng cần chuyên chở phân phối cũng phải tăng giá vì chi phí chuyên chở tăng. Vì vậy inflation trong kinh tế là xấu (phần lớn cho người tiêu thụ).
  Nhưng ngược lại khi giá cả giảm thì đồng tiền có giá (deflation) thí dụ như một lít xăng bây giờ chỉ có 750 đồng thì người tiêu thụ có lợi vì có một lít xăng mà còn dư được 250 đồng để tiêu vào việc khác. Đồng tiền có giá lại có lợi cho du lịch nước ngoài thí dụ như đô la có giá thì mang qua Âu châu, Á châu thì mua được nhiều hàng hơn. 
  Tuy nhiên giảm phát (deflation) một thời gian thì lại trở thành xấu vì giá cả thấp thì cũng có nghĩa là kink tế đi xuống vì "làm mà không có ăn". 
• CPI Inflation Calculator - phụ chú B là máy tính tiền lạm phát theo thời gian. Đơn vị tiền là dollar Hoa Kỳ. Nếu để dành $1,000 năm 2000 mà sau 22 năm nó không "đẻ" ra thêm $670.88 thì coi như lỗ.
  

  

  Sau hai mươi hai năm, cần $1,670.88 mới có sức mua của $1,000 năm 2000.

  
  

Vấn đề, như Bê thấy, không phải ở chỗ lạm phát hay giảm phát (inflation or deflation), vấn đề là nhà nước đó có kế hoạch hiệu quả để điều chỉnh, để chấn hưng kinh tế: tùy bệnh mà cho thuốc, tùy nặng nhẹ mà gia giảm có khi nhà báo vì việc làm của họ mà tung tin giật gân, chỉ trích nhà nước. Nói như vậy không có nghĩa là chúng ta không tin báo chí. Đọc và suy luận. Nếu Bê thấy mình không có khả năng suy luận về kinh tế (như Đệ đây) thì chúng ta phải dựa vào thành tích chuyên môn của người phân tích/phản biện. Không phải là cứ viết nhăng, nói nhăng trên Facebook/Youtube mà trở thành chuyên gia đâu.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. A, ở tuổi lãnh lương hưu mà vật giá gia tăng thì hơi... căng! Nói lại thì vẫn là cảm ơn đời đã vẫn cưu mang mình và gia đình.

Phụ chú:

A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

B. U.S. Bureau of Labor Statistics - CPI Inflation Calculator

C. New and used car prices keep climbing. Don’t expect relief anytime soon

D. Why Is Deflation Bad for the Economy?

E. Deflation, Its Causes and Why It's Bad

Xăng Tăng

Thân chào các Bê (*),

Tựa đề đọc giống như "Cent Ans" (tiếng Pháp có nghĩa là trăm năm) nhưng thật ra là giá xăng tăng vì khan hiếm. Khan hiếm vì chiến tranh Nga/Ukraine và khi bị cấm vận thì Nga sẽ không bán xăng dầu và khí đốt cho thế giới như trước nữa. Ngày trước, Đệ đã giải thích giá xăng dầu tăng thì Tổng Thống Hoa Kỳ thường không làm gì được để mang giá xăng dầu xuống (xin đọc Giá Xăng Dầu). Hôm nay thì xin ghi lại đây một số cảm nghĩ cũng như những đường dẫn hữu ích...

Nên nhớ là truyền thông thường phóng đại sự việc bằng cách làm phóng sự trưng bầy giá xăng cao nhất.Thí dụ NBC News làm clip nói giá xăng tại cây xăng Mobile tại Los Angeles là $5.40/gallon (ngày hôm qua 3/5/2022) regular, premium thì cao hơn $7.56/gallon. Nhưng cũng trong cái video này NBC News lại cũng nói giá xăng trung bình toàn quốc là $3.92/gallon. NBC News nói không sai nhưng cách họ trình bầy làm khán giả chỉ nghĩ tới cái giá cao hơn là giá trung bình.

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Chắc chắn là xăng tăng vì hai lý do: 

• Xăng sẽ khan hiếm vì số lượng sản xuất của thế giới giảm
• Con buôn luôn dùng mọi cơ hội để tăng giá (gouging). Tăng giá thì nhanh mà giảm giá thì chậm.

Giá dầu xăng tăng thì vật giá cũng tăng theo vì chi phí chuyên chở hàng hóa cũng cao hơn. 

Xăng dầu tăng thì giá vé máy bay sẽ tăng. 

Xăng dầu/khí đốt tăng thì chi phí sưởi ấm nhà cũng tăng.

Người tiêu thụ (là tất cả chúng ta) sẽ phải gánh cái gánh nặng vật giá này. Làm sao đây?

• Giảm tiêu thụ 
• Thường thì khó vì lái xe đi làm, chở con đi học làm sao giảm? 
• Đổi xe tiêu thụ ít xăng hoặc xe điện (nhớ là giá điện cũng sẽ tăng)
• Đi chung xe. Khá nhiều điều bất tiện trong việc sharing này.
• Bớt đi chơi bằng xe nhà (mà mình phải đổ xăng)
• Chỉnh nhiệt độ nhà xuống thêm một, hai độ trong mùa đông. Mùa hè bớt máy lạnh.
  
  
• Tăng việc dùng các nguồn năng lượng khác: điện gió, điện nước, điện mặt trời và ngay như điện hạt nhân.
  
  
• Cho cá nhân thì làm vài việc sau đây:
• Luôn đổ đầy xăng. Thấy xăng rẻ (xăng của hãng có uy tín, chất lượng) thì đổ ngay. Đừng chờ gần hết xăng mới đổ vì lúc đó khó mà lựa chọn. Nên nhớ là tại Hoa Kỳ hết xăng trên đường mà cảnh sát biết được sẽ bị phạt; tuy nhiên họ có bán cho mình vài gallons để mình chạy về cây xăng.
  
  
• "Gộp" những chuyến đi errands (việc vặt như đi mua bánh mì, mua cà phê, mua sữa) vào làm một chuyến.
  
  
• Dùng apps để biết giá xăng ngày hôm muốn đổ tại khu vực mình đang đến:
• GasBuddy là app có cả trên phone lẫn máy vi tính. GasBuddy dùng GPS định vị nên mình có thể tìm: "gas station near me" để so sánh giá cả (nhớ chọn đúng loại xăng mình muốn).
  https://www.gasbuddy.com/gasprices hoặc cài đặt vào phone.
  
  
• Trước khi đi xa thì vào trang mạng của AAA mà ước chừng tiền xăng đi từ diểm A tới điểm B. Đệ không chắc là họ tính giá xăng trung binh cho toàn chuyến đi hay tính chính xác hơn với giá xăng thay đổi ở những nơi đi qua. Dĩ nhiên đây là ước tính, là phỏng đoán. https://gasprices.aaa.com/aaa-gas-cost-calculator/
  Một thí dụ cho xe hơi có MPG là 22 miles/gallon đi từ San Diego lên San Francisco (491 miles tốn $118.89 tiền xăng; tạt ngang quận Cam vào nhà hàng tốn thêm $100 nữa). Đây là bảng tính giá xăng ngày hôm nay 3/6/2022.
  
  

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Tuổi Bê rồi thì có tiền thì xài đi; thích đi thì cứ đi. Con cháu nó không cần tiền của Bê đâu.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

Nothing Else

Thân chào các Bê (*),

Hôm nay thì chiến tranh tương tàn, mà tôi gọi nó là Brotherly Slavic War, tại Ukraine đã sang tuần thứ hai.

Chiến tranh thì luôn là tàn bạo với người dân, người lính. Nhất tướng công thành, vạn cốt khô!

Bài này xin không nói về chiến tranh mà chỉ xin viết về một khía cạnh nhỏ của nhân sinh: sinh ra chúng ta không mang một định kiến nào; nhưng ngay sau đó gia đình, xã hội và tổ quốc liên tục thôi thúc chúng ta phải chọn. Mà theo Đệ đa số các lựa chọn là cho ai đâu chứ chẳng phải cho cá nhân chúng ta.
Đời là vậy đó, nên chúng ta thường phải thi vị hóa, phải lãng mạng hóa những lựa chọn này, chọn một mà sống, mà hãnh diện với lựa chọn của mình dù cho có phải mất mạng, có phải hy sinh.

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Nothing Else Matters, tên một bản nhạc của nhóm Metallica. Thường thì tôi  không nghe Metallica vì không hợp với nhạc của họ. Nhưng chính họ cũng kể lại là họ đã rất do dự khi phát hành bản nhạc này (phụ chú B, phần phỏng vấn của Howard Stern với ban nhạc có một số lời thô tục; xin thành thật xin lỗi).

Nothing ELSE matters, tại sao lại có chữ ELSE này?

Nếu "nothing matters" thì lại có nghĩa khác là "không có gì quan trọng (hay ảnh hưởng)".

"Nothing else matters" cho một nghĩa rõ ràng là "không có gì KHÁC là quan trọng".

Vậy thì bản nhạc này nói với ta là "One certain thing matters and nothing else does." 

Người hát nói lên tâm tư là "với tôi, chỉ có một điều này là quan trọng; còn ngoài ra thì Je m'en fous/I don't care".

Phiếm "loạn":

• Một điều này là,,, cái gì? Thì bản nhạc lại không nói! Cái hay là ở chỗ này. Ai hát (hay nghe) bài này cũng tự biết "một điều này" là cái gì cho riêng mình. Tình yêu trai gái, tình yêu tổ quốc, gia đình, tiền tài, danh vọng, quyền hành, vân vân...
• Một điều thôi luôn mang lại khó khăn. Nếu chọn điều A và không màng tới B, C, vân vân thì khi A có mâu thuẫn với B, hoặc C, hoặc vân vân thì con người bị du vào chỗ phải nhẫn tâm chọn lựa. "Một điều thôi" đào tạo con người bảo thủ, cứng đầu và ngay cả là ngoan cố (trong con mắt người khác định kiến). 
• Nhưng "một điều thôi" lại được xã hội thi vị hóa, lại được ca tụng tới mức chính chúng ta lại là nạn nhân của "một điều" này. Thí dụ, "thuyền theo lái, gái theo chồng" là khuôn khổ, mực thước thì nếu nhà chồng và nhà bố mẹ đẻ có xung đột thì mình là nạn nhân của cái xung đột, thường là vô vị này.
  

Trên chỉ là phiếm cho vui thôi, Bê không cần phản biện. Cái cần là nghe thử bài này:

• Miley Cyrus and Metallica “Nothing Else Matters” Live on the Stern Show bản gốc mang bài này tới người nghe. Đối với Cyrus thì điều này (lúc đó) là Âm Nhạc.
• Metallica: Nothing Else Matters (Piano cover) Tiếng dương cầm với Gamazda. Cô xin các fans đừng bình luận về chiến tranh Nga và Ukraine trong những trang của cô. Theo Đệ đoán thì "điều này" (đối với Gamazda) là Âm Nhạc. Đệ tuy không rành về âm nhạc nhưng vẫn rất thích theo  dõi cách đánh tay trái của dương cầm thủ (thường là tiếng trầm nhưng cũng có khi "leo" ngang qua tay phải trong những croisées)
• Nothing Else Matters - Metallica (Piano Cello Cover) - Brooklyn Duo Hidden gem!!!
• Apocalyptica - 'Nothing Else Matters' (Official Video) Một "comment" khá lý thú: "If this isn't played at my funeral, I'm not going." (Nếu bài này không được chơi tại đám tang của tôi, tôi sẽ không tham dự)
  
• Nếu Bê chỉ có thì giờ nghe một bài thì nên nghe bài này: Lucie Silvas - Nothing Else Matters (Radio 2 concert). Theo Đệ thì có hai cái hay trong cách trình diễn: cách phát âm và cách ngắt câu của Silvas. "Một điều" của Silvas là cái gì?

Thu 2021 -- IBM Park

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.
Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Theo Đệ thì trên 60 tuổi hãy tuân thủ cái triết lý Nothing Else Matters.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. Miley Cyrus and Metallica “Nothing Else Matters” Live on the Stern Show

C. Nothing Else Matters -- Lyrics << verse 3 is interesting:
        "Open mind for a different view
        And nothing else matters"

Fourteen Eyes -- Mười Bốn Con Măt

Thân chào các Bê (*),
Hôm nay, ngồi theo dõi cuộc kháng chiến của Ukraine chống lại quân xâm lược từ Liên Bang Nga. Bỏ qua cái được thi vị hóa và cái được giàn dựng của tuyên truyền của cả hai phía, Đệ không thấy ai nói tới những hoạt động âm thầm nhưng cực kỳ quan trọng của tình báo, đặc biệt là tình báo liên quốc gia.

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Trước hết xin được viết ra đây vài điều mà Đệ tin:

• Chiến tranh luôn luôn là địa ngục cho cả hai bên tham dự (war is hell).
• Xâm lược là hèn hạ, đốn mạt.
• Nhân dân Ukraine có quyền chọn lựa thể chế chính trị để theo đuổi.
• Có là người tỵ nạn mới hiểu được người bỏ nước ra đi lánh nạn.

Xin trở lại với tình báo liên quốc gia. Một thỏa thuận của năm nước (Five Eyes: Anh, Mỹ, Gia Nã Đại, Tân Tay Lan và Úc Đại Lợi) đã giúp các nước này chia sẻ tin tình báo khi tin tình báo sẽ giúp được họ đưa ra những quyết định phù hợp để ngăn chận hoặc đối phó với kẻ thù chung, trong nhiều trường hợp là Liên Bang Nga. 
Sau đó vì nhu cầu chia sẻ thông tin toàn cầu: Pháp, Đan Mạch, Hà Lan và Na Uy tham gia nên Five Eyes trở thành Nine Eyes. Ngày nay, thêm Đức, Bỉ, Ý, Thụy Điển, Tây Ban Nha nên thành Fourteen Eyes.

Đó là chưa kể tới các nước khác cũng muốn góp phần: Do Thái, Nhật Bản, Nam Hàn, Tân Gia Ba, vân vân...

Nói chung, thì liên minh Fourteen Eyes và một số nước khác vẫn có những dè dặt để trước hết là bảo vệ bí mật quốc gia nhưng với sự hợp tác như hiện nay, tin tình báo đã rất cần thiết cho liên minh.

Không cần biết cụ thể thì chúng ta cũng có tin là Fourteen Eyes đóng góp không nhỏ vào sự thành công của Hoa Kỳ và khối NATO trong những quyết định cấm vận (sanctions) đối với Liên Bang Nga khi nước này tấn công Ukraine.

Houston 2021

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Tuổi Bê rồi thì chắc là cũng đã mệt mỏi với cái năng động (dynamic) của các liên minh.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. Fourteen eyes surveillance alliance explained

Bướm Vỗ Cánh

Thân chào các Bê (*),
Hôm nay, tuyết đổ hầu như khắp nước Mỹ nên ai ở đâu thì ở đó, tránh ra đường. 

Đọc tin tức thì thấy là Nga khởi động xâm lược Ukraine. Chuyện thì âm ỉ bao nhiêu năm nay nhưng với hiện thực này thì vẫn là sự kiện chấn động thế giới. Có người cho rằng chuyện chẳng ảnh hưởng gì tới mình. Mỹ đã khẳng định là không đem quân vào Ukraine; nhưng sẽ đoàn kết với Âu châu mà tìm cách trừng phạt Nga...

Hiệu ứng bươm bướm (phụ chú C) dầu chỉ là lý thuyết xa vời nhưng lại nói lên một hiện tượng thường xảy ra: mọi việc xảy ra cho nhân loại đều có liên quan, ảnh hưởng đến nhau. Con bướm vỗ cánh ở Nam Mỹ có thề ảnh hưởng tới những cơn bão nhiều tháng sau đó cách nơi con bướm hằng vạn dặm.

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...
Vậy thì việc Nga xâm chiếm Ukraine ảnh hưởng thế nào tới chúng ta? 

Bài này xin được tóm lược một bài báo của Becky Sullivan (NPR; phụ chú C). 

Sullivan đưa ra những điểm chính:

• Hoa Kỳ và các nước chắc chắn là phải tăng cường cấm vận về kinh tế VÀ chắc chắn là Nga sẽ phản ứng. Nga sẽ trả đũa bất chấp, không từ một thủ đoạn nào. Cấm vận luôn là hai chiều: tìm cách cấm vận nào mà mình ít bị thiệt hại (hơn đối phương) là rất khó và kẻ thứ ba (ngư ông như Trung Quốc) sẽ hưởng lợi.
• Giá năng lượng như xăng dầu, khí đốt sẽ tăng vì Nga là nước sản xuất dầu khí. Đức vừa mới tuyên bố ngưng dự án Nord Stream 2. Không có Nord Stream 2 thì thiệt hại cho Nga và cho cả Đức. Dự án coi nhưng xong rồi chỉ còn giai đoạn cuối là phê duyệt; nay thì đắp chăn.
• Những kỹ nghệ khác từ thực phẩm tới xe hơi cũng bị ảnh hưởng vì Nga và Ukraine xuất cảng khá nhiều khoáng chất hiếm và titanium. Phân bón nhập cảng từ Nga/Ukraine cũng sẽ ít đi hoặc ngưng hẳn.
• Từ đó, thị trường chứng khoán toàn cầu cũng sẽ gặp khủng hoảng và người có chứng khoán (nhất là người sống dựa vào quỹ đầu tư như 401(k) sẽ thấy tiền tiết  kiệm của mình "bốc hơi". Ai thích điều này thì xin cảm ơn ông Putin.
• Tấn công vào mạng lưới toàn cầu với sự bảo trợ ngầm của chính phủ (state sponsored cyberattack) sẽ nhằm vào Mỹ và Âu châu. Ngày nay, từ ngân hàng cho tới cơ quan sản xuất năng lượng đều phụ thuộc vào mạng lưới toàn cầu. Quân sự cũng phụ thuộc quá nhiều vào Internet.
•  Nếu Nga không kềm chế các băng đảng tin tặc mà còn ngầm khuyến khích hoặc công khai bảo trợ tin tặc thì không biết sự thiệt hại sẽ đến mức nào. 
• Tin tặc không những phá hoại công sở/công ty tư mà còn tống tiền tư nhân (ransomware attack). 
• Cyberattack còn có thể để phá hoại các cuộc bầu cử tại các nước tự do dân chủ (influencing elections).
• Nếu chiến tranh quy ước (conventional war) bùng nổ thì vấn đề dân di tản, tỵ nạn sẽ là vấn đề lớn cho các nước chung quanh cũng như Hoa Kỳ.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.

Thân,
Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Tuổi này rồi thì thấy chiến tranh, dù là ở đâu, là hết vía.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. How a Russian invasion of Ukraine could affect you

C. Hiệu ứng bươm bướm

Tuskegee Study - Vết Nhơ Không Xóa Được

Thân chào các Bê (*),
Hôm nay là mồng 6 Tết Nguyên Đán, kể ra thì cũng còn là năm mới.
Đáng lý là chỉ nên nói chuyện vui nhưng vì cần nói lên một vấn đề mà đa số chúng ta rất kiên quyết cho lập trường của mình.
Cuối năm ngoái, Đẽ có viết một bài cho là vấn đề xã hội nào cũng có cái phức tạp của nó; thường thì nó không hoàn toàn thế này hay hoàn toàn ngược lại (phụ chú D). 

Thì lúc này, mọi người cũng đang tranh cãi về vấn đề chích ngừa Covid. 

• Phe chủ trương chích ngừa thì dùng đủ các cách (kể cả khoa học) để cho là người chủ trương không chích hơi bị... ngu! 
• Phe chủ trương không chích cũng tìm đủ lý do về quyền tự quyết (cũng như khoa học về miễn nhiễm tự nhiên) để chống chế, để bảo vệ quan điểm của mình. IMHO, họ quên một điều căn bản là họ có thể làm lây lan cho người khác kể cả người thân của họ. Nhưng đây là một đề tài khác.

Bê nên nhớ là người không chích ngừa (unvaccinated) không hẳn là người thuộc đảng Cộng Hòa, không hẳn là người theo phe cựu TT Trump. Họ thuộc rất nhiều thành phần, nhiều màu da, nhiều tôn giáo, nhiều tầng lớp xã hội khác nhau. Tóm lại thì người không chích ngừa có lý do của họ và những lý do thì khá đa dạng. 

Bài này chỉ xin đề cập một sự kiện lịch sử của Hoa Kỳ: Nghiên cứu về căn bịnh Giang Mai (Syphilis) và sự kiện lịch sử này cho tới ngày nay vẫn còn là một bài học nhớ đời cho sắc dân Tuskegee...

Dạ, dạ Đệ xin vào đề...

Sự kiện xảy ra trong một thời gian khá là dài (từ 1932 tới 1997 khi TT Clinton chính thức xin lỗi trước quốc dân) nên có lẽ là dùng "timeline" là ngắn gọn:

• 1932, 600 người da đen tại quận Macon tiểu bang Alabama (người Tuskegee) được chiêu mộ để tình nguyện tham gia vào công cuộc nghiên cứu của cơ quan y tế của chính quyền, U.S. Public Health Service (PHS). Lý do họ tình nguyện thì là sự hứa hẹn về chăm sóc y tế, những bữa ăn miễn phí, và tiền chôn cất khi chết.
• Trong số 600 tình nguyện, 399 người đã mắc Giang Mai
• 1947, Penicillin được công nhận là chữa Giang Mai hiệu quả.  Nhưng các tình nguyện viên này vẫn chỉ được cho uống aspirin, hoặc một số chất khoáng. Lý do? Vì nghiên cứu muốn theo dõi con bệnh mắc Giang Mai (mà không được chữa trị đúng cách) xem Giang Mai sẽ tiến triển ra sao. Tình nguyện viên không biết dã tâm này vì họ không được biết mục đích chính của nghiên cứu: số người mắc Giang Mai lần lượt chết, mù mắt, điên loạn, và hứng chịu sự tàn phá của Giang Mai.
• Giữa thập niên 60's, Peter Buxton, một điều tra viên của USPHS ở San Francisco biết được về cuộc nghiên cứu vô nhân này nên báo với cấp trên. Một hội đồng được thành lập để đánh giá cuộc nghiên cứu nay; rồi thì chẳng đi đến đâu. Buxton, sau đó, phải tiết lộ chuyện này cho báo chí và vào tháng 7, năm 1972, Jean Heller của hãng truyền thông AP đem chuyện này lên báo chí. Dư luận quần chúng phẫn nộ về dã tâm của ngành y tế Hoa Kỳ. Ở thời diểm này thì:
• 28 người (tình nguyện)  chết vì Giang Mai.
• 100 người khác chết vì những biến chứng
• 40 người phối ngẫu bị lây bịnh và truyền bịnh cho 19 trẻ sơ sinh
• 1973, một vụ kiện tập thể (class-action lawsuit) thành công với việc bồi thường 10 triệu đô la cho nạn nhân và người thân vào năm 1974.
• Mãi tới thời TT Clinton (1997), ông mới chính thức xin lỗi với tư cách của một Tổng Thống Hoa Kỳ.

Chúc các Bê một cuối tuần vui vẻ bên gia đình và người thân.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê không nên trách những người Tuskegee, người bị yếu hệ miễn nhiễm, người mang thai, vân vân... không muốn chích ngừa Covid (phụ chú E). Mặc dầu là họ nên đi chích.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. The Tuskegee Timeline 

C. Tuskegee Experiment: The Infamous Syphilis Study

D. Tản Mạn Cuối Năm 2021

E.  Household Pulse Survey Shows Many Don’t Trust COVID Vaccine, Worry About Side Effects