Hoa Tran's blog

Thứ Bảy, 5 tháng 9, 2015

Canh Bạc Cuối Đời -- Put Option

Thân chào các Bê(*),
Như mọi khi, xin nhắc Bê là Đệ viết là viết nhăng cho đầu óc đỡ "mụ" đi. Đúng hay sai, xin người đọc tham khảo ở bản chính (thưởng là những đường dẫn cuối bài) và các nguồn khác. Quyết định về tài chính là những quyết định lớn của đời mình nên xin Bê rất chi là cẩn thận cho. Sai thì xin... ráng mà chịu chứ đừng đổ thừa là tại Đệ, nghe!

Dạ, dạ Đệ xin vào đề....
Mấy tuần nay, Bê chắc cũng biết là thị trường chứng khoáng (TTCK) trên thế giới đang sa sút khá nhiều và kinh tế toàn cầu đang trong thời kỳ trì trệ (1). Chuyện đang xảy ra không phải là một hiện tượng mới vì lịch sử TTCK cho thấy năm 1929 với đại khủng hoảng (2), rồi trong thập niên 80's và mới gần đây (2007-2009) cũng có những lần "chỉnh giá" (market corrections). Sự kiện 1929 được phe chống tư bản dùng để chứng minh và tiên đoán sự giẫy chết của chủ nghĩa tư bản. Bài này xin không bàn thêm về đề tài này vì "ai thắng ai" thì đã rõ rồi. Hôm nay xin đề cập đến một khía cạnh rất nhỏ trong canh bạc cuối đời.

Phiếm

Cuối đời là nói đến Đệ và các Bê đó. Ngoài 60 tuổi trẻ thì cũng có thể là chúng ta đang sống ở phần cuối cuộc đời. Phần này dài hay ngắn thì còn tùy vào nhiều yếu tố và vào lịch sử gia đình của mỗi người.
Canh bạc là nói đến quyết định tài chánh làm sao để "kiếm tiền" và duy trì cuộc sống sung túc trong tuổi "Bê" khi sắp về hưu hoặc đã về hưu.

Mỗi người đánh canh bạc này một cách khác nhau: tùy vào vốn, tùy vào tính khí (gan hay nhát), tùy vào hoàn cảnh nơi cư trú, tùy vào nền kinh tế, và quan trọng hơn cả là tùy vào... máu cờ bạc của mỗi chúng ta.
Từ một cực đoan là có bao nhiêu sống bao nhiêu, nghĩa là không đem số tiền (thường là hạn chế) của mình ra cờ bạc hoặc đầu tư để mong làm lời thêm, cho tới cái cực đoan là bao nhiêu tiền của, "cụ" nướng vào bài bạc hoặc đầu tư (nguy hiểm/rủi ro) để mong làm giàu, để mong đổi đời, để mong một lần nữa chứng tỏ là mình... giỏi; thua thì sống dựa vào con cháu.
Không cờ bạc và không đầu tư thì cũng là một cách đánh canh bạc cuối đời theo nghĩa tiêu cực. Ham mê bài bạc, đầu tư/đầu cơ thì rủi ro quá lớn và đây cũng là cực đoan: thấy bạn bè, người quen khoe hoặc nổ về đầu tư/đầu cơ mà sốt ruột lẫn ái ngại cho họ. May thay là đa số chúng ta không ở hai cực đoan đó. Không ở hai cực đoan này không có nghĩa là mình "an toàn", nghe Bê! Cái chết của người cờ bạc thì đã rõ nhưng người không cực đoan thì cũng có thể chết vì tính toán sai lầm (tưởng là mình tính đúng lại thấy "cơ hội" làm giàu dễ dàng; đó là "tưởng" vì thật sự thì máu tham/máu cờ bạc làm mình mờ mắt).

Put Option

Tại Hoa Kỳ, Âu Châu và những nơi có TTCK phát triển, người đầu cơ (3) có thể tham gia vào mua bán chứng khoán theo lối "put option". Put option có thể là chiêu trò mà người có máu ăn thua thường quảng bá trong vòng bạn bè; để chứng tỏ sự hiểu biết, để vay tiền, để kêu gọi hùn hạp. Thật sự put option là sự cá cược mang tính rủi ro rất, rất là lớn. Thống kê cho thấy là hơn 90% trường hợp là mất tiền. Nhưng trước khi bàn về lợi hại, chúng ta thử tìm hiểu về put option.

Người mua "put option"

Người đầu cơ (NĐC) mua put option vì nghĩ (tiên đoán) là giá của một chứng khoán nào đó sẽ giảm mạnh trong tương lai gần (thường là ba tới sáu tháng). NĐC sẽ mua put bằng cách đặt mua với cơ quan trung gian (option brokers; OB). NĐC trả lệ phí cho OB và OB sẽ dàn xếp để NĐC ký khế ước giao dịch (agreement) với người bán put option (NBPO). NĐC phải trả cho NBPO một số tiền gọi là "premium" (tiền mua put option) mà tiền này NĐC sẽ không thể lấy lại (trừ trường hợp NĐC bán lại những options này cho người thứ ba; trước khi những options này quá hạn--expired). Khế ước giao dịch cho NĐC quyền được bán chứng khoán đó trong thời gian options này chưa hết hạn (3 hoặc 6 tháng hoặc lâu hơn) với giá được thỏa thuận (strike price) trong khế ước. Nãy giờ chỉ thấy NĐC trả tiền phí cho brokers và tiền premium cho NBPO. Còn lời ở đâu thì xin Bê kiên nhẫn đọc tiếp...

Người bán "put option"

NBPO nhận tiền premium từ NĐC và nếu NĐC quyết định thi hành quyền bán chứng khoán (khi chưa hết hạn) cho NBPO với giá đã định thì theo thỏa thuận NBPO phải mua với giá đó. Tiền premium thì chắc chắn là NBPO hưởng trong mọi trường hợp.

Thí dụ

NĐC mua một khế ước để được bán 100 shares (100 đơn vị chứng khoán) của hãng XYZ cho NBPO với giá $50 một share. Giá hiện tại của share này là $50 và NĐC trả cho NBPO tiền premium là $5 một share. Nếu trong vòng 3 tháng (nếu khế ước định đặt là ba tháng) tới mà chứng khoán này sụt giá còn $40, thì NĐC sẽ mua vào 100 shares ở giá thị trường ($40) rồi bán cho NBPO với giá đã định trong khế ước là $50 (vì NBPO đã cam kết là sẽ mua ở giá strike price là $50).
NĐC được lợi như sau:

Mua 100 shares ở giá $40: Q = $40 x 100 = $4,000
Bán cho NBPO 100 shares ở giá strike price $50: P = $50 x 100 = $5,000
NĐC đã trả premium: R = $5 x 100 = $500
Thì chưa tính lệ phí giao dịch với option broker và thuế, NĐC lợi: S = ( P - Q ) - R = ($5,000 - $4,000 ) - $500 = $500.
Bỏ ra $4,500 mang về $5.000 trong ba tháng nếu giá share xuống $10 (lời $500).
Nếu giá trị share còn $1 thì lời rất nhiều theo công thức trên: ($5,000 - $100 ) - $500 = $4,400.

Nếu, trong thời hạn ba tháng (hoặc thời gian định bởi khế ước) mà trị giá của chứng khoán ở giá cao hơn strike price ($50) thì NĐC sẽ đương nhiên không dại gì mà mua share với giá cao (thí dụ $55/share) để bán cho NBPO với giá $50. Vì làm vậy là lỗ thêm. Trong trường hợp khế ước hết hạn thì NĐC sẽ lỗ tiền premium $500 mà NBPO hưởng. NĐC còn mất tiền phí giao dịch cho option broker.

Hy vọng là đọc đến đây Bê nhìn ra là put option là đầu cơ/cá cược chứ không phải đầu tư. Cái giá premium (trong thí dụ trên là $5/share) được định đặt theo toán học nên trường hợp giá share của một chứng khoán đang từ $50 xuống còn $1 là rất khó xảy ra (nếu có thể là dễ xảy ra thì premium rất cao). Bởi nếu dễ ăn như vậy cho NĐC thì ai dại gì mà làm NBPO? Option brokers ở giữa làm trung gian (bảo đảm khế ước được thi hành) là luôn có lời. Như nói ở trên 10 lần mua put option thì NĐC lỗ tiền premium hết 9 lần. Còn nếu lời (10% còn lại) thì có thể chỉ đủ để trả premium và tiền phí giao dịch.
Bê sẽ nói: "Chuyện rõ như ban ngày vậy thì có ai dại mà mua put option mà ông lo!" A, vậy mà có người mua kẻ bán đó, Bê ơi. Đệ có người bạn (đã về hưu) suốt ngày rịt mọ/miệt mài vào Internet để tìm cách làm giàu và đã "tìm" ra cách làm giàu cho người "gan dạ" là mua put option với số tiền dành dụm (khoảng vài ngàn; vẫn còn là khôn ngoan vì không đi vay mượn). Bê này tính là nếu thị trường chứng khoán đi vào khủng hoảng và trị giá chứng khoán giảm 89% như năm 1929 thì Bê này có thể kiếm được cả trăm ngàn... như chơi!!! Còn nếu không xảy ra như vậy thì mất tiền premium cũng chỉ vài ngàn. Vài tháng sau, lại dành dụm lại... mua put option! Đệ bảo Bê này: "Thôi ông ơi! Ông cứ bỏ ra $2 mua vé số PowerBall thì xác suất trúng số còn cao hơn!".

Chúc Bê cuối tuần vui vẻ hạnh phúc bên gia đình và người thân.
Happy Labor Day cho những Bê ở Hoa Kỳ.

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Đệ chỉ xin Bê nhớ cho rằng tuổi già là tuổi không còn chịu được những cú "hích" của cuộc đời như ngày trẻ đâu. Cẩn trọng!
(1) Thật ra TTCK và Kinh Tế (KT) không phải là lúc nào cũng lên xuống cùng chiều đâu. Thí dụ như KT Hoa Kỳ có chiều hướng phát triển và đi lên hiện nay nhưng TTCK thì lại đi xuống vì khủng hoảng ở Hy Lạp và Trung Quốc. Nhưng đây là một đề tài khác xin không bàn nhiều ở đây.
(2) Năm 1929 giá trị chứng khoáng mất 89% giá trị.
(3) Đầu tư (investment) là dùng tiền "mua" một thành phẩm như bất động sản (BĐS), chứng khoán, một nỗ lực như học tập (để thành đạt trong tương lai), vân vân và nhờ thời gian--thường là lâu dài--để sinh lợi/sinh lời. Trái với đầu tư là đầu cơ (speculation), đầu cơ dựa vào tiên đoán để làm lời. Nhiều Bê tưởng mình đầu tư nhưng thật sự là dùng tiền để đầu cơ. Sự khác biệt được phân định khá rõ ràng trong bài này.

Phụ chú:
A. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài
B. Wikipedia's Put Option.

Thứ Bảy, 15 tháng 8, 2015

IRA--Lăn qua hay nằm tại chỗ? Rollover or not rollover?-Phần I

Thân chào các Bê(*),
Như mọi khi, xin nhắc Bê là Đệ viết là viết nhăng cho đầu óc đỡ "mụ" đi. Đúng hay sai, xin người đọc tham khảo ở bản chính (thưởng là những đường dẫn cuối bài) và các nguồn khác. Quyết định về tài chính là những quyết định lớn của đời mình nên xin Bê rất chi là cẩn thận cho. Sai thì xin... ráng mà chịu chứ đừng đổ thừa là tại Đệ, nghe!

Dạ, dạ Đệ xin vào đề....
Cố vấn tài chánh (financial advisers) thường khoe các viễn tượng huy hoàng để chiếm lòng tin của Bê mà giao quỹ tiền hưu của Bê cho họ quản lý dùm bằng phương cách chuyển tiền hưu qua quỹ IRA.
Mọi quỹ IRA đều do các công ty tài chánh tư nhân hoặc ngân hàng tư làm chủ. Chữ quan trọng nhất trong câu trước là chữ "TƯ".
Hãng tư trong thế giới tư bản có mục đích chính (và chính đáng) là làm lợi cho hãng (chủ và nhân viên) chứ không phải là khách hàng; xin Bê chú ý điểm này. Nếu họ nhấn mạnh là tất cả chỉ vì khách hàng là... nói chơi, thôi! Sau đây là một trường hợp (1) mà cố vấn tài chánh chỉ nghĩ đến làm lợi cho chính họ bằng cách xử dụng tài sản của khách hàng VÀ cũng chính vì lòng tham mà khách hàng như chúng ta mờ mắt nên không nhìn ra là mình đang bị lợi dụng. Cú "hích" bị vào tròng này là rất lớn và rất đau ở tuổi Bê của chúng ta. Tất cả những chiêu trò này đều được kê khai trên giấy tờ; nhưng có mấy ai đọc và nghiền ngẫm trước khi ký!!! Đệ xin vào câu chuyện ngay bây giờ...

Chuyện là:

"Khi Cindy Rogers được biết mình có thể về hưu non với hãng Verizon (hãng điện thoại lớn nhất nhì nước Mỹ) thì nàng đã do dự vì khi ấy nàng mới 49 tuổi. Nhưng rồi cơ duyên run rủi, nàng nói chuyện với cố vấn tài chánh (financial planner) mà nàng biết qua Công Đoàn của nàng. Người này "bảo đảm" với nàng là chuyện hưu non là khả thi và có lợi. Nàng nghe, nàng về hưu: mang trọn gói $529,000 (hơn nửa triệu dollars) tiền hưu bổng của hãng cung ứng và $85,000 tiền 401(k) qua bên quỹ IRA (Individual Retirement Account) của hãng tư nhân để theo "kế hoạch" lãnh tiền ra mỗi tháng (variable annuity).

Bốn năm sau, kế hoạch này... "bể"! Nàng rút tiền quá nhiều và quá nhanh. Và hơn nữa vì nàng còn vi phạm luật của Sở Thuế Liên Bang Hoa Kỳ (IRS) nên nàng còn bị phạt (nặng). Vì nghe lời "bầy" của cố vấn tài chánh, nàng tưởng là sẽ hưu non trong thoải mái, huy hoàng, tình hình tài chánh của nàng sau 4 năm hưu non ép buộc nàng phải trở lại làm việc với lương mới $10/giờ cho một nhà hỗ trợ sức khỏe (home health aide). Bê nhớ cho là nàng đã làm khoảng $80,000/năm ở hãng Verizon! Tính nhẩm ra là khoảng $40/giờ (2)."

Khi Bê sắp về hưu (hoặc còn trẻ nhưng có tiền hưu, hãng cung ứng, khá cao) thì "con buôn" cố vấn tài chánh muốn dính phần... quản trị tiền cho Bê. Quyết định về tiền hưu bổng của mình sẽ do 1) mình tự quản lý, hay 2) để cho hãng tiếp tục quản lý hay 3) chuyển qua (lăn qua/rollover) một quỹ IRA là một quyết định LỚN NHẤT trong đời (hưu) mà Bê sẽ phải định đoạt.

Câu chuyện của Cindy còn dài, nhưng chỉ đọc tới đây thì Đệ đã mong là Bê... nhìn ra cái vấn đề. Vấn đề không phải là làm sao mà vấn đề là Bê có biết Bê làm gì không? Cách số một, hai hoặc ba nêu trên đều hay và có lợi (hoặc hại) của riêng mỗi cách. Làm sao biết cách nào là tối ưu? Tối ưu cho tất cả mọi người?
Đệ xin trả lời ngay là cách tối ưu cho tất cả mọi người là KHÔNG CÓ.
Còn làm sao biết cách nào là tối ưu cho cá nhân hoặc vợ chồng Bê? Xin tham khảo chuyên gia! Không phải là một chuyên gia mà là... nhiều chuyên gia! VÀ luôn ghi nhớ là chỉ có Bê mới là người quyết định cũng như hưởng lợi (hoặc lãnh hậu quả). Chuyên gia/cố vấn chỉ làm vì tiền (một cách chính đáng) chứ không phải là họ làm cho Bê đâu.

Phần II sẽ viết về các lời bàn của chuyên gia. Xin Bê kiên nhẫn cho!

Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê 60 thường cứ băng khoăng không biết đi hay ở! Cả đời tỵ nạn thì đã thấy đi tốt hơn ở nhưng trong trường hợp này thì ở lại với quỹ của hãng hay lăn qua IRA là tốt hơn? Đệ chỉ xin Bê nhớ cho rằng tuổi già là tuổi không còn chịu được những cú "hích" của cuộc đời như ngày trẻ đâu. Cẩn trọng!
(1) Chuyện này hơi cá biệt như có thể xẩy ra cho bất cứ ai cả tin vào cố vấn tài chánh mà không suy nghĩ cho chính mình.

Phụ chú:
1. Sai lầm trong việc chuyển tiền hưu qua IRA
2. Lương 80 ngàn một năm là bao nhiêu tiền một giờ?
3. Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

Tiền Hưu và Thuế.

Thân chào các Bê(*),
Hôm nay lại xin được viết lăng nhăng về một đề tài "nhạy cảm" và "riêng tư": tiền An Sinh Xã Hội (ASXH) và thuế liên bang Hoa Kỳ lẫn thuế tiểu bang. Viết là viết chơi thôi. Bê cần tham khảo bản chánh ở phụ chú số 1, 2 và 3. Nếu cần thì nhờ con cháu nó đọc và giải thích giùm cho. Đừng trách Đệ nếu có sai lầm gì khi viết nhăng như thế này...

Dạ dạ Đề xin vào đề...
Năm 2014, ASXH trả cho hưu trí viên số tiền 863 tỷ đô la Mỹ ($863 billion). Số tiền này nhà nước tìm cách "lấy lại" chút ít qua tiền thuế.

Khi Bê bắt đầu thủ tục lãnh tiền hưu thì một trong các mẫu đơn phải điền là mẫu W-4V. Trong mẫu đơn này Bê phải cho "nhà nước" biết Bê có cho họ giữ lại một số tiền coi như giữ tiền thuế lợi tức, hay không. Nếu Bê không cho giữ tiền thuế thì cuối năm sẽ phải đóng vào khi khai thuế. Nói tóm lại là tiền hưu có thể được kể là lợi tức cần phải đóng thuế. Còn nếu có cho giữ lại nhưng khi khai thuế tiền phải đóng ít hơn tiền giữ lại thì "nhà nước" trả lại; tương tự như đóng thuế/khai thuế lợi tức khi còn đi làm.
Thuế như thế nào thì quả là phức tạp! Một bài viết như thế này không làm sao nói hết chi tiết chính xác được vì nó tùy thuộc vào tình trạng lợi tức cá biệt của Bê. Quan trọng là Bê dù có biết nhiều về đề tài này thì cũng xin tham khảo với chuyên gia về tài chánh và thuế khóa. Hơn nữa luật lại tiếp tục thay đổi nên sự hiểu biết của chúng ta có thể là lỗi thời. Bỏ tiền ra trả cho chuyên gia thì hơi ngần ngại nhưng Bê ơi, họ có thể giảm bớt tiền thuế cho Bê vì họ biết nhiều và chính xác hơn chúng ta (A).

Khi hưu thì tiền được tính là lợi tức phải đóng thuế (LTPĐT) là:

lợi tức nếu còn đi làm (adjusted gross income) +
tiền lời như từ công khố phiếu (non-taxable interest like municipal bond interest payments) +
một nửa tiền hưu.

Cách tính thì trong phụ chú số 2 có một đường dẫn đến cái mẫu đơn gọi là Social Security Benefits Worksheet—Lines 20a and 20b. Bê nào tự khai thuế thì mẫu này là thí dụ cho số tiền hưu phải đóng thuế. Đây là phần bài có đường dẫn (IRS offers a worksheet):

"Federal & State Taxes
If you will have to pay taxes on your benefits, up to 85% every dollar of income you make over the limit will be subject to federal income tax. This can get complicated to predict, so the IRS offers a worksheet and e-file software to help you calculate your Social Security tax liability."

Nếu LTPĐT trên $34,000 (cá nhân) hay trên $44,000 (vợ chồng khai thuế chung) thì có thể phải đóng thuế trên tới 85% tiền hưu. Đây là phần trăm thuế trên tiền hưu thôi nghe. Bê nào giàu có và có những nguồn lợi tức khác thì thuế trên lợi tức đó là chuyện khác. Còn Bê nào chỉ có nguồn lợi tức từ tiền hưu thôi, thì có lẽ dưới mức căn bản và không có thuế.
Tin mừng cho Bê là thuế liên bang thì tính như trên; còn thuế tiểu bang thì còn tùy Bê ở tiều bang nào: 37 tiểu bang không đánh thuế trên lợi tức hưu trí. Mười ba bang còn lại — Colorado, Connecticut, Kansas, Minnesota, Missouri, Montana, Nebraska, New Mexico, North Dakota, Rhode Island, Utah, Vermont and West Virginia — thì đánh thuế lợi tức hưu trí nhưng lại có những khoảng mục miễn trừ khác nhau về tiền hưu bổng (pension) và tiền IRA (Individual Retirement Account) khi rút ra. Chắc ăn nhất là Bê làm việc với chuyên gia về thuế vụ tại chỗ mình ở. Thí dụ như sau khi tính các khoảng miễn trừ thì Colorado đánh thuế không bao nhiêu trên người khai riêng (single filer) có lợi tức $50,000. Connecticut cũng vậy lại thêm là nếu khai chung (join filers) và dưới $60,000 thì không đánh thuế...

Chúc Bê một cuối tuần vui vẻ và hạnh phúc bên người thân.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Các Bê thường cứ nghĩ: "Thuế gì mà lắm thấy? Về hưu rồi mà cũng còn phải đóng nữa, à?" Dạ, Bê. Vẫn phải đóng nếu tiền "vào" nhiều quá.
(A) Chuyện này cũng tương tự như chuyện tự khai thuế hoặc nhờ hãng khai thuế làm dùm khi còn đi làm. Tự khai thuế thì tiết kiệm tiền nhưng nếu tiền công khai thuế ít hơn tiền chuyên viên khai thuế có thể lấy lại (trên số tiền lấy lại nếu tự khai) thì nhờ khai lợi hơn: thứ nhất là họ hiểu luật hơn; thứ nhì là Bê không mất nhiều thì giờ như tự khai. Tự khai hay nhờ (chuyên gia) khai thì trách nhiệm khai thuế và đóng thuế vẫn là của Bê: hãng khai thuế không chịu trách nhiệm khi có sai sót.

Phụ chú:
(1) How will your Social Security benefits be taxed?
(2) Are Social Security Benefits Taxable?
(3) How To Improve Your Social Security Benefits
(4) Cách liên lạc với sở ASXH bằng tiếng Việt trong bài này có các đường dẫn tới những bài về hưu trí khác.
(5) Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

Thứ Sáu, 7 tháng 8, 2015

Ăn Chay với Triết Gia II - Chef Nakayama và N/Naka

Thân chào các Bê (*),
Hôm nay lại xin bàn tiếp về đề tài "ăn chay"(1). Lần trước đã nói về Massimo Bottura thì lần này xin chuyển về lại Hoa Kỳ để nói về Chef Nakayama với nhà hàng N/Naka, Los Angeles, CA.
Lần trước Đệ đã viết là "kiến thức và kỹ năng của người "chef" là ở trình độ đại học trên bình diện quốc tế chứ không phải là chỉ biết nấu như người làm bếp (cook). Ngoài ra, người đầu bếp còn phải có thể lực trên trung bình vì nấu ăn là làm việc dưới áp lực (về thời gian và về giây chuyền) và trong khung cảnh thường là chật chội, nóng bức. Hơn nữa, thành công thì đủ sống (hoặc giàu) nhưng thất bại thì tự bỏ vốn ra mà trang trải. Tỉ lệ thất bại lại khá cao ở những thị trường nhiều cạnh tranh như tại các thành phố lớn. Triết gia, trong bài này, là chính là người đầu bếp chuyên nghiệp chứ không phải là những người đưa ra một triết thuyết (2)". Lần này, trường hợp của Chef Nakayama lại cho thấy một khía cạnh mới của sự khó khăn để trở thành một đầu bếp chuyên nghiệp và thành công.

Dạ, dạ Đệ xin vào đề..
Nakayama có những trở ngại mà những người Chefs khác trong Chef's Table không có:

Chef là người đầu bếp nữ có lẽ là duy nhất trong thế giới ẩm thực Nhật Bản không những là trên toàn nước Nhật mà còn trên toàn thế giới. Điều này không phải là điểm tốt trong một thế giới khá là nghiêm khắc và coi thường khả năng phụ nữ như trong văn hóa/ẩm thực Nhật Bản. Nakayama, đã kể câu chuyện về một người thực khách Nhật Bản đã ngồi vào bàn rồi nhưng đứng dậy bỏ ra khỏi tiệm ăn khi biết người Chef là một phụ nữ.
Chef lại là người đồng tính công khai (coming out as a lesbian). Điều này lý ra là không liên quan gì đến khả năng nấu ăn của nàng; nhưng đây cũng là một trở ngại khá lớn cho sự nghiệp của Nakayama, ngay cả tại xứ Mỹ tự do.

Có lẽ với "nghịch cảnh/trở ngại" ở trên mà nàng con gái Nhật Bản này lớn lên với một quyết tâm lẫn lòng kiên trì hiếm thấy trong cuộc đời còn quá nhiều định kiến như hiện nay. Nakayama đã trở thành người đầu bếp có hạng (James Beard Foundation Award 2014 semifinalist/bán kết) và đã vào danh sách sáu Chefs của Chef's Table năm đầu tiên. Muốn biết vì sao Nakayama đạt được danh vọng này thì trước hết ta nên lướt qua về khái niệm Kaiseki trong ẩm thực Nhật Bản.

Khái niệm Kaiseki trong ẩm thực Nhật Bản.

Kaiseki trong ẩm thực Nhật Bản ngày nay mang cái nghĩa của Haute Cuisine (Ẩm Thực Cao Cấp) mà ta thường thấy ở các nước Âu Mỹ, hay cái nghĩa của Royal Dining (Ẩm Thực Cung Đình) của các nước Âu Á có nền văn minh lâu đời.
Nói tóm gọn thì Kaiseki là một trải nghiệm của người thực khách trong một bữa ăn được chuẩn bị rất kỹ lưỡng trong tay người đầu bếp chuyên nghiệp. Mỗi món mang một ý nghĩa nhất định và toàn hảo (thực phẩm tươi trong mùa, phẩm chất, độ cứng/mềm/giòn/dai (texture), mùi vị, màu sắc, trang trí, vân vân...). Từng món ăn được đem ra theo một trình tự được suy tính kỹ càng và mặc dầu mỗi món là một câu chuyện riêng; nhưng toàn thể buổi thưởng thức lại phải mang một bố cục chặt chẽ. "Meals in almost all culinary traditions are conversations chefs have with history and their customers, but the structure of kaiseki offers, under the right conditions, an unusually full vocabulary." (Bữa ăn trong hầu hết các ẩm thực truyền thống là đối thoại mà người đầu bếp có với lịch sử và người khách, nhưng cấu trúc/cung cách Kaiseki cống hiến một kho ngữ vựng đầy đủ một cách lạ thường, trong các điều kiện thích hợp) (5).

Nakayama và Kaiseki

Chef Nakayama nhấn mạnh tới tính cách "địa phương" và "mùa nào thức nấy" của ẩm thực kaiseki: thực đơn thay đổi và tùy thuộc vào thực phẩm tươi, đang trong mùa, và sẵn có tại địa phương.
Chef Nakayama ứng dụng Kaiseki trong những cống hiến thực phẩm của nàng: tuân phục truyền thống nhưng nàng vẫn thể hiện cá tính của mình. Tác phẩm ẩm thực của Nakayama có lẽ là kaiseki cộng với tính cách "fusion" của ẩm thực đương đại (chẳng hạn như dùng trứng cá caviar hoặc foie gras).
Cá tính được thể hiện qua thức ăn mà Nakayama phục vụ khách hàng. Bê nên nhớ cho là "thể hiện cá tính qua thức ăn" nên Chef Nakayama vẫn tránh không gặp khách hàng cho tới khi khách đã xong bữa và nếu yêu cầu được gặp người Chef để nói lời cám ơn và khen tặng, thì nàng mới ra mặt. Lý do của sự tránh mặt là vì Chef không muốn khách ăn mất ngon, nếu người khách có định kiến hẹp hòi là người đầu bếp giỏi chỉ có thể là đàn ông. Với định kiến như vậy người khách sẽ tự làm hỏng bữa ăn của mình nếu biết được người Chef là một phụ nữ, trước khi ăn.
Nakayama nói đến mục tiêu "to please the 'unpleaseable' customers". Không biết Đệ có đoán đúng hay không chứ cái "goal" của nàng là đi tìm sự hoàn hảo trong sản phẩm chứ không phải là quỵ lụy khách hàng. Bằng chứng là nhà hàng chỉ mở từ 6 giờ chiều tới 9 giờ đêm trong ngày. Đặt bàn thì phải mấy tháng trước mới có. Khách phương xa nên nhớ là nhà hàng nghỉ Chủ Nhật và Thứ Hai, nghe. Một phần 13 món kaiseki tại nhà hàng này là 165 USD nên hai vợ chồng đi ăn là phải dự trù khoảng 400 USD cho bữa ăn này (8). Khách đặt được bàn là mừng lắm; chứ Nakayama không quỵ lụy vì khách đâu. Chef hết lòng cho món ăn của mình để chiều lòng khách chứ không quỵ lụy khách.
Bê sẽ nói: "Đắt tiền thì thấy rồi; thế cái triết lý của Nakayama là gì thì chưa thấy!". Bê cứ xem cho hết bài này đi và coi mấy cái video thì thấy triết lý về đời sống của Chef Nakayama, chứ gì!

Triết Lý Sống

Triết lý sống của Nakayama tương đối là đơn giản nhưng quyết liệt:

Sẽ chứng minh nếu người khác không tin là mình sẽ làm được ("Oh, I'm gonna prove it to you that I can get it done... and I cannot fail..." Nakayama dùng từ "kuyashii" để nói về vấn đề này nhưng Đệ không có thì giờ truy tìm nguồn gốc của khái niệm này.
Đạt cho được sự hoàn hảo. Như nói ở trên "pleasing the un-pleaseable customers".
Sozai wo mamoru (Protect the ingredients): Bảo vệ tánh cách của nguyên liệu. Đây là nói đến xử dụng nguyên liệu thực phẩm với sự trân trọng và món ăn phải thể hiện được cá tính của thực phẩm ở mức độ tốt nhất. Người đầu bếp có trách nhiệm mang thực phẩm đến người thưởng thức khi thực phẩm ở trạng thái hoàn hảo nhất để thưởng thức; thí dụ, chọn cá tươi trong mùa lúc cá có phẩm chất tốt nhất, rồi chọn cách chế biến nấu nướng tốt nhất cho con cá này, rồi trình bầy đĩa thực phẩm hợp với món cá này, rồi chọn phòng ăn/quang cảnh tạo được ấn tượng cho người thưởng ngoạn món cá, vân vân... Chef Nakayama còn đi đến độ: "trái cà chua phải cố gắng lớn lên và chín trong vài tháng thì người đầu bếp cũng phải có sự cố gắng khi dùng trái cà chua trong món ăn của mình!"

Nakayama tự nói nhưng giống như những lời khuyên:

Không ngừng học hỏi.

Tới một lúc nào đó bạn cần phải tin vào chính bạn

Bê nên nhớ là kaiseki chú trọng tới mùa nào thức nấy và tôn trọng thực phẩm tươi nên coi video về các món ăn của Chef Nakayama là để tham khảo thôi, nghe. Đến tiệm ăn thì có thể được thấy món mới; hơn nữa kaiseki rất để ý đến bốn mùa của thiên nhiên nên có thể được thấy thực đơn theo mùa. Cái này là tùy duyên, nghe Bê! Đến nhằm mùa Đông mà đòi thức ăn mùa Hè thì chắc là không có!

Chúc Bê và gia đình một cuối tuần vui vẻ, hạnh phúc.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê 60 thường thích "ăn chay" vì lành mà có khi vì một ý nguyện nào đó.
(1) Ăn chay kiểu này lợi lắm, nghe Bê! Không mắc công đóng bộ rồi tới nhà hàng. Không mất tiền ăn, Không phải "bo" (pour boire; tips). Quan trọng hơn cả là... không tăng cân!
(2) Tuy không phải là người đặt ra một triết thuyết nhưng khi nghe họ nói về kinh nghiệm của bản thân họ và hành trình đến được sự thành công, Đệ xin gọi họ là triết gia của đời sống.
(3) Vì đây là chương trình riêng của Netflix nên chỉ có Bê nào coi được phim ảnh của chương trình Netflix mới coi được các tập Chef's Table. Không biết ở các nước khác thì họ có mua bản quyền để chiếu các tập này hay không. Xin nói rõ là Đệ không hề có ý quảng cáo cho Netflix. Ai không có Netflix thì coi đỡ trong youtube.com: Chef's Table - Season 1 - Niki Nakayama - Overview
(4) Meet Niki Nakayama, One of the World's Only Female Kaiseki Chefs
(5) Understanding Kaiseki của The Atlantic.
(6) Video của The Culinary Institute of America (tương tự như Le Cordon Bleu Paris; nhưng ở New York và California) Kaiseki: The Ultimate Expression of Japanese Cuisine để có một khái niệm đầy đủ về kaiseki.
(7) Còn Bê nào thích "nghiên cứu" về "Everything Japanese" thì vào youtube của Japanology là có bài về kaiseki.
(8) Đặt bàn tại N/Naka Đã đến với trang này thì Bê nên coi qua Menus và Gallery
(9) Kaiseki: The Japanese Art of Food
(10) Eater video: Kaiseki with Niki Nakayama at N/Naka
(11) Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

Thứ Ba, 28 tháng 7, 2015

Ba Phút Vinh Quang (*)

Thân chào các Bê (**),

Cứ mỗi khi Hè đến thì các Bê sống tại Hoa Kỳ lại có dịp được con cháu hoặc bạn bè mời đi dự lễ ra trường cho các học sinh và sinh viên mãn khóa Trung Học, Đại Học, hoặc Thạc Sĩ/Tiến Sĩ (1). Năm nay Đệ lại nhớ đến năm 2010 khi Đệ hoàn tất nhiệm vụ do BB(2) giao phó: lấy cho xong cái bằng Thạc Sĩ Quản Trị Kinh Doanh (MBA, Master of Business Administration).

Dạ, dạ Đệ xin vào đề....

Đệ học xong chương trình MBA vào năm 2010 và đã được chọn làm người đại diện khóa MBA của trường đại học tư Saint Mary's University of Minnesota (SMUMN) để đọc diễn văn của sinh viên thủ khoa (valedictorian speech). Trường này là do các Brothers (Frères, Sư Huynh) dòng La San (LaSalle) lập ra. Sau những năm, ngày thì làm, đêm thì học, Đệ chỉ cảm thấy là đã trút hết được gánh nặng dùi mài kinh sử sau khi bảo vệ xong luận án. Đến khi Thầy Phó Khóa của trường gởi điện thư hỏi là có muốn đọc diễn văn ngày ra trường không thì trả lời cho văn phòng khoa. Đệ trả lời ngay là... "Thanks but no thanks! (Xin cám ơn nhưng... thôi!)" Vinh dự đấy nhưng mệt quá mà lại lười nữa. Hai tuần sau, thầy lại gởi bức thư "cuối cùng" (final letter) hỏi suy nghĩ kỹ chưa, mà chối từ. Nghĩ đi nghĩ lại thì kể cũng là một cơ hội cả đời chưa chắc có để lên đài diễn thuyết... Phần còn lại thì Bê cũng đoán là... chuyện đã đi vào lịch sử..

Sau khi gởi điện thư nhận lời với văn phòng Khoa thì Khoa mới gởi các quy định mà bài diễn văn phải tuân thủ: nộp bản thảo trước ngày định sẵn để khoa còn... duyệt; nếu không đạt thì phải viết lại! Và cả bài chỉ được thuyết trong vòng ba phút đồng hồ!!! Ngày ấy Đệ cũng đã khá quen thuộc với luật diễn thuyết trong hội diễn thuyết Toastmasters International. Trong sinh hoạt của hội thì bài diễn thuyết là khoảng 7 phút; nhưng bài diễn văn ra trường chỉ có 3 phút; nên cũng là khó viết cho có đầu có đuôi. Mà phải trình bầy (deliver) trong vòng 3 phút. Hừm...

Khỏi phải nói... thì lao đã phóng rồi... Lại phải thức đêm, thức hôm, viết tới viết lui... Nộp bản thảo bị trả lại với... vài ý kiến (xây dựng) của văn phòng Khoa. Nhưng rồi thì "sản phẩm" đã đến với người tham dự lễ ra trường vào tháng 10 năm đó (nguyên văn tiếng Anh ở phụ chú A).

Hồng Kông thì quá xa, Hollywood thì chỉ cho thâu tiếng.

Tại sao lại khoe bài thuyết trình này?

Có thì trước sau gì cũng "phải" khoe thôi! Tại sao giờ mới khoe? Thì cũng gần 5 năm rồi (Tháng 10, Năm 2010). Nếu bài này đến với Bê và sau đó Bê khuyến khích con hay cháu học MBA thì Đệ thấy bị mang tiếng là khoe khoang cũng được. Theo thiển ý thì chương trình MBA rất thú vị cho người, suốt đời, học về khoa học cơ bản và khoa học thực nghiệm như Đệ; bởi vì, MBA không những là một khoa học mà còn là một nghệ thuật về lãnh vực kinh doanh/lãnh đạo nữa. Khó là khó ở chỗ ngành này không có “chân lý/định lý muôn đời”: kiến thức về kinh doanh/lãnh đạo thì đúng là... tùy nơi, tùy thời. Yếu tố may mắn, “right place, right time”, xã hội có “chín mùi” cho động thái kinh doanh/lãnh đạo hay không là những yếu tố (factors) rất quan trọng cho sự thành công trong kinh doanh.
Mà người có bằng MBA nếu được làm đúng việc thì thường là nắm trong tay việc làm của nhiều nhân viên và cả sự hưng thịnh của một phần hoặc toàn công ty. Một MBA nửa mùa, mất việc thì đã đành nhưng thường là làm hại rất nhiều người trong phần trách nhiệm của mình. Người ta thường nói về hard skills và soft skills là vì vậy: hard skills là kỷ năng về ngành nghề (như khả năng kỹ sư và xác xuất/thống kê cũng những kỹ thuật thương mại), còn soft skills là kỷ năng giao tiếp/điều hành với con người (làm chung với mình hoặc khách hàng của mình). MBA là chương trình học nhằm mục đích trau dồi cả hard skills và soft skills...
Sau khi hoàn tất chương trình, Đệ mới thấy là đa số kỹ sư về kỹ thuật, bằng cách này hay cách khác, còn quá lý tưởng và ngây thơ khi sáng chế/thiết kế ra sản phẩm. Nếu không có sự hỗ trợ của những nhóm/ngành khác như Tiếp Thị/Quảng Cáo (Marketing/Advertising) hoặc Lực Lượng Bán Hàng (Sales) thì sản phẩm có thể không được người mua biết đến và tiêu thụ. Kỹ sư với kiến thức của MBA sẽ như "Hổ thêm cánh/Rồng thêm vây" và dễ được đề bạt làm PM (Project Manager) cho các dự án của hãng.
Đó là lý do đủ để khoe rồi, phải không?

Chúc Bê một cuối tuần vui vẻ.

Thân,

Chú thích:

(*) "Ba Phút Vinh Quang" là bắt chước cách người Mỹ hay nói: "Mười lăm phút được nổi tiếng" (Fifteen minutes of fame). Câu sau này là để chế diễu những người làm đủ mọi cách để xuất hiện trên TV; trong đời mà được lên truyền hình mười lăm phút là... quá đã!!!

(**) Bê là Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Bê 60 rồi thì chắc đã chán diễn văn (discours/speech) lắm rồi! Thế mà khi lễ ra trường xong thì có một bà Sister lớn tuổi, đến nói chuyện và bà đã nói là đã lâu lắm rồi bà mới được nghe một bài diễn thuyết hay. Đệ quên không hỏi tên của bà vì người nhà cứ ơi ới gọi đi chụp hình...

(1) Mỗi lễ ra trường (bậc đại học trở lên) thì trường lớn thường hay mời diễn giả nổi tiếng về diễn thuyết (keynote speaker). Bài này không nói về bài diễn văn của diễn giả được mời mà nói về bài diễn văn của sinh viên thủ khoa khi tốt nghiệp.

(2) BB là chữ tắt của Big Boss và xin đọc theo lối Mỹ là "Bi Bi". BB là xếp lớn nhất ở nhà; không có xếp trong hãng nào có thể lớn hơn BB. Lần đầu khi nội tướng của Đệ nghe mình lên chức BB thì BB lườm nguýt dữ quá. Bây giờ nghe thì BB chỉ cười cười..

Phụ chú:

A. Diễn văn ở dạng PDF.

B. Nhờ ông Gúc Gồ (Google Translate) dịch như sau (có nhiều cầu phải sửa lại nhưng... lười quá). Rất mong Bê sẽ đọc bản gốc (Phụ chú A, ở trên) rồi nếu cần hẵng đọc bản dịch của Google Translate (GT). GT dịch còn sai nhiều lắm, thí dụ chữ "patient" có hai nghĩa: 1) bệnh nhân hoặc 2) sự kiên nhẫn (nghĩa trong bài diễn văn này). Ông Gúc Gồ cứ thế dịch là bệnh nhân!!!

"Thưa quý vị, và đặc biệt là bạn-lớp tốt nghiệp, cảm ơn bạn cơ hội này để phản ánh về hành trình giáo dục và kinh nghiệm tại Đại học Saint Mary, nhưng trước khi tôi bắt đầu ... "Tôi thách thức bạn học cùng lớp của tôi phải đứng lên và đọc thuộc lòng các" Mười hai Virtues của một Tốt Teacher ", như được nêu bởi Thánh John Baptist de La Salle" (tạm dừng) Tôi chỉ đùa thôi! Tôi không thể làm điều đó bản thân mình hoặc bằng lòng như vậy không có cần cho bạn để tình nguyện. Tuy nhiên, tôi có thể nói với bạn rằng các nhân đức là những nguyên tắc quan trọng có thể giúp chúng tôi phát triển con người là tuyệt vời. Kinh nghiệm quá khứ của tôi là một ví dụ. Hơn 30 năm trước, khi tôi lần đầu tiên đến Mỹ, tôi có thể không đủ khả năng để khởi động lại cuộc sống của tôi với một nền giáo dục sẽ đảm bảo một công việc tốt cho tôi. Tôi đã tổ chức một bằng cử nhân Dược đó là vô ích (không được công nhận) ở Mỹ, vì vậy tôi khởi động lại cuộc sống lao động làm công trình của tôi để có thể tự hỗ trợ và hỗ trợ gia đình của tôi. Nó sẽ không được trung thực nói với bạn rằng tôi đã có một tầm nhìn rõ ràng rằng 30 năm sau, tôi sẽ được tốt nghiệp hãy để một mình đứng trước mặt bạn nói. Tôi đã mất phương hướng và bối rối về một nền văn hóa Mỹ hoàn toàn xa lạ. Tôi không biết làm thế nào để đi về ngoài những điều cơ bản của "Hi, how are you?" Và "Tôi tốt! Cám ơn ". Tuy nhiên, kể từ ngày đầu tiên ở Mỹ, tôi cứ mơ ước rằng một ngày nào đó tôi sẽ trở lại trường học. Mà tôi đã làm vào năm 1985! Tôi đã mất năm năm để được ngồi trong một lớp học một lần đầu tiên một lần nữa và nó đã cho tôi thêm năm năm kiên nhẫn đi qua một chương trình đại học bốn năm sử dụng từ điển lớn và nặng tiếng Anh-Việt và Việt-Anh của tôi, tất cả thời gian. Hôm nay tôi muốn chia sẻ với các bạn kinh nghiệm của tôi và những gì mang tôi đến đây. Cho đến nay, tôi đã đi vòng tròn đầy đủ về giáo dục của tôi: 40 năm trước, tôi đã tham dự một trường tiểu học Lasallian tại Việt Nam và đã được giảng dạy với các giá trị Lasallian từ những ngày đó. Năm nay, trong một trong các khóa học của tôi tại St. Mary của tôi đã có một cơ hội để nhắc lại các đặc sủng Lasallian qua Virtues Mười Hai. Tôi phải thừa nhận rằng tôi vẫn còn phải vật lộn với rất nhiều các nhân đức. Tuy nhiên, một trong những đức tính mà đến với tâm là sự kiên nhẫn. Trong 30 năm làm việc toàn thời gian và học tập tại Mỹ, những gì làm cho tôi nổi bật so với tất cả những người khác đã không đến như xa như tôi ngày hôm nay? Là nó thông minh của tôi? Không hẳn! Isaac Newton đã từng nói và tôi báo: ". Nếu tôi đã từng thực hiện bất kỳ khám phá có giá trị, nó đã được do hơn cho bệnh nhân chú ý, hơn là bất kỳ tài năng khác" Trong phản ánh, kiên nhẫn và siêng năng đi mặc dù những thăng trầm trong cuộc sống và trong trường học là những gì mang tôi đến nơi tôi ngày hôm nay. Những kinh nghiệm mà tôi đã có với St. Mary là chủ yếu là tuyệt vời và mở mắt cho tôi. Tôi học được rất nhiều từ các giáo viên và các bạn cùng lớp của tôi. Tôi thích làm việc trên các dự án trường học và các tương tác mà chúng tôi đã có với nhau. Tuy nhiên, có những khoảnh khắc khi tôi đã thất vọng với một số bạn cùng lớp của tôi và với một vài trong số các giảng viên của tôi. Nếu không có tập luyện kiên nhẫn, tôi sẽ không hợp tác với những người khác. Kết quả là đáng nhắc đến: công trình chất lượng hơn đã được thực hiện với sự kiên nhẫn và sự siêng năng của tôi hơn tôi nghĩ. Vâng, tôi chỉ mới bắt đầu thích tất cả các bạn cùng lớp của tôi sau đó chúng tôi đi đến kết thúc chương trình! Nếu tôi bắt đầu vào chương trình Thạc sĩ thứ ba của tôi hoặc một vị tiến sĩ, tôi hứa tôi sẽ kiên nhẫn với tất cả các bạn cùng lớp của tôi từ đầu chương trình. Tại sao tôi nói cho bạn câu chuyện của tôi? Bởi vì câu chuyện của tôi không phải là duy nhất! Mỗi bạn, tốt nghiệp ngày hôm nay, phải có kinh nghiệm tương tự. Newton, tôi hay bất kỳ của bạn, chúng tôi có thể dựa vào được bệnh nhân để đạt được những điều tuyệt vời. Bạn muốn đã chọn Đại học St. Mary là sự lựa chọn của bạn cho giáo dục. Một hoặc nhiều hơn các giá trị Lasallian phải là những giá trị mà bạn muốn có. Tôi chắc chắn rằng bên cạnh sự kiên nhẫn và thận trọng, bạn có thể thực hành các đức tính khác mà đã giúp con bạn thông qua hành trình giáo dục của bạn, nó là trọng lực / độ nghiêm trọng, sự im lặng, khiêm tốn, thận trọng, khôn ngoan, dự trữ, hiền hòa, nhiệt huyết, lòng đạo đức, hay bố thí. Hãy để những đức tính hướng dẫn tất cả chúng ta qua cuộc sống để làm cho hành tinh này một nơi tốt đẹp hơn cho các thế hệ tương lai sắp tới. Con đường đưa chúng tôi ở đây là một thách thức và khó khăn, nhưng chúng ta có thể tận hưởng những giây phút ngày hôm nay, có lẽ cả tuần vào tuần tới, hoặc ngay cả những phần còn lại của năm, nhưng sau đó đi làm và hãy kiên nhẫn với bản thân, gia đình của bạn, sử dụng lao động của bạn, và đất nước của bạn: đi ra ngoài và làm cho một sự khác biệt. Một lần nữa, Xin chúc mừng và xin Chúa chúc lành!"
(Lý do Đệ cứ tò mò xem ông Gúc Gồ dịch ra sao là tại vì ngành điện toán "Analytics" mà Đệ đang làm rất chú trọng đến ngôn ngữ tự nhiên (Natural Language; NL). Ngôn ngữ tự nhiên như tiếng Anh, tiếng Việt là rất khó cho máy tính "hiểu" được đúng nơi đúng chỗ. Thí dụ chữ "patient" khi nào thì dịch là bệnh nhân, khi nào thì dịch là tính kiên nhẫn. Một thí dụ nữa là nếu bài văn có chữ JFK thì phải hiểu là tên ông Tổng Thống Hoa Kỳ, hay tên một Thư Viện, hay tên một cái chiếc cầu, hay tên một thành phố, vân vân...)

(1) Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

Thứ Bảy, 11 tháng 7, 2015

Tổng Kết một Chuyến Về Thăm Cali

Thân chào các Bê(*),
Hôm nay xin cho Đệ được dông dài về một chuyến trở lại thăm California, USA (người mình gọi là "Cali") sau rất nhiều năm không có dịp trở lại, nơi Đệ bắt đầu cuộc sống trên đất Mỹ. Sống, học và làm việc tại California cả một thập niên nên cũng có khá nhiều kỷ niệm buồn vui. Trở lại California cũng đã nhiều lần, công tác cũng có mà về chơi thăm người thân cũng có. Nhưng có lẽ lần này là đặc biệt vì nhiều lý do... Xin nói ngay ở đây là viết cho vui thôi. Ý kiến cá nhân thôi; đúng sai chả có ý nghĩa gì đâu!

Dạ dạ Đề xin vào đề...
Sau chuyến đi, khi trở về nhà (từ California) mọi người đều đồng ý là chuyến hội ngộ ở Cali là thành công "woàn toàng". Người lớn, ai cũng có được những ngày giờ sống lại tuổi mới lớn bên anh chị em và cả thân mẫu, cậu cô của nhiều người. Lớp cháu thì rất nhiều đứa lần đầu gặp nhau (sống ở Việt Nam, Hoa Kỳ, Phần Lan, Nhật Bản, vân vân). Dư âm của chuyến đi là Facebook của mọi người có một số khá khá "friends" mới. Hơn nữa vì có đám cưới nên cả một số bạn thời trung học cũ cũng về tham dự.

Trọng Điểm

Chuyến về California là để làm hai chuyện sau nhiều năm bận rộn công việc. Trước là dự đám cưới cô em vợ, nhỏ nhất nhà (đây cũng là dịp gặp gỡ bà con bên Ngoại). Và quan trọng hơn là một lần đi cả Quận Cam (Orange County) và Thung Lũng Hoa Vàng (San Jose) để thăm tất cả các anh các chị bên Nội của cháu. Gặp gỡ lần này là rất vui mừng, hạnh phúc cho cả mọi người. Thật khó có một cơ hội như vầy lần thứ hai! Sau đây chỉ là cảm nghĩ rất mạnh trong chuyến đi này...Thế hệ trên Đệ, mẹ/chú/cô/anh/chị, quả là đã già và họ vẫn... như ngày nào trong tư duy! Đệ nhìn ra là không có gì có thể thay đổi tư duy của thế hệ này. Thế hệ đã quá tự hào với kiến thức và khả năng của mình. Kiến thức và khả năng này là những gì Đệ từng ngưỡng mộ nhưng kiến thức thì phần nào đã lỗi thời, khả năng thì không còn nữa.

Nhưng Bê ơi, xin đừng cho là người già sống bằng kỷ niệm. **Họ sống với kỷ niệm nhưng bằng tình thương yêu, lo lắng của con cháu**. Họ có thể phạm lỗi lầm trong đời (cũng như mọi chúng ta) nhưng ai có thể trách họ đã làm mọi thứ (đôi khi bất chấp thủ đoạn) để mang con cháu đến nơi đất lành này? Ai đã hy sinh tất cả cho thế hệ tương lai? Khó khăn, gàn, chướng, cổ hủ và gì nữa mà chúng ta gán cho họ có phải là lý do để chúng ta bỏ mặc họ nơi xứ người không? Đối với chúng ta, đây là xứ mình nhưng rất nhiều người già không hội nhập được thì đây mãi là xứ người! Chuyến đi này là đặc biệt bởi nó có thể là lần cuối được gặp mặt một số mẹ/chú/cô/anh/chị. Nhìn ông anh Cả, 75 tuổi, ngồi đàn dương cầm mà không biết sẽ còn dịp nào nghe nữa hay không!

Tâm Tình Vụn Vặt...

- Duyên may mà cả nhóm mướn được một ngôi nhà nhiều phòng tại Quận Cam (Orange County) một tuần lễ. Mặc dù nhiều người vẫn ở khách sạn nhưng ngôi nhà này trong suốt những ngày đó không ngớt vang lên tiếng cười từ sáng sớm đến hai, ba giờ sáng vì là nơi hội tụ và cũng là nơi nấu ăn cho mọi người. Mặc dầu là vẫn ăn tiệm nhưng phải nói là các đầu bếp trong nhà này nấu ngon hơn tiệm rất rất là nhiều. Hơn một trăm cân tôm hùm tươi (Main lobsters) được bay qua từ Rhode Island, USA. Thịt bò đủ loại để nấu phở. Một va li loại to nhất với đầy thức ăn Nhật từ Nhật Bản qua cũng có mặt. Buồn cười là bao bì chỉ có tiếng Nhật nên luôn phải nhờ ông em thông dịch xem những gói đó đựng thức ăn gì... Đặc sản Minnesota (xin xem Ô Mai... không Mơ!) cũng có mặt cùng chị cùng em.

- Già trẻ lớn bé mỗi người một cái điện thoại thông minh! Đi tìm lỗ cắm điện để sạc phôn là... một vấn đề trong căn nhà nhiều phòng này. Giữ cho không lẫn lộn máy sạc (1) và dây sạc lại cũng là một vấn đề nữa! Phe Táo Khuyết (Apple) bị phe Tam Tinh (Samsung) chê quá mà không có ai chống chế cho họ (đơn giản là phe Tam Tinh có người nói nhiều hơn phe Táo Khuyết). Còn phần Đệ thì vì xài cả hai loại cho công việc nên không tham dự cuộc tranh chấp không hồi kết này.

- Có một số người hội ngộ sau hơn 40 năm (không gặp nhau cả trước 1975). Đủ thứ chuyện để kể; có điều mọi người cũng... không còn trẻ nữa và ai cũng hiểu đây là một dịp hãn hữu mới xẩy ra nên nếu có đề tài nào có vẻ nhạy cảm thì mọi người tự động dẹp nó qua một bên ngay. Mọi người đều muốn tận dụng tuần lễ quý báu này.

- Trên là về đề tài nhạy cảm; nhưng còn bất cứ việc gì khác thì đều được nhiều người góp ý phải làm thế này, phải làm thế kia, vân vân! Ai dà! Thương nhau nên muốn giúp nhau, mà. Quả thật là tán loạn nhưng cũng không có gì đáng phàn nàn.

- Phi trường San Jose đã tân trang rộng rãi, lịch sự và không quá bận rộn. Phi trường Los Angeles mà người mình gọi là phi trường "Lốt" vẫn bận rộn đông đúc như xưa. À mà nhà hàng Skewers của Iron Chef Morimoto, bên trong phi trường, bán một cái hamburger 16 USD; ăn khá ngon. BB thích khoai tây rán ở đây.

- Giới trẻ lớn lên bên Mỹ đã bắt đầu mở nhiều nhà hàng Việt nhưng từ trang trí, món ăn cho tới phục vụ đều khá chuyên nghiệp theo tiêu chuẩn mà mình có thể an tâm mời bạn ngoại quốc đến thưởng thức. Tuy nhiên bên cạnh đó là nhiều nhà hàng vẫn... dơ bẩn, người phục vụ vẫn... coi thường khách hàng! Đệ chỉ có it thì giờ đi ăn tiệm trong dịp này nên những nhận xét này có thể là rất khiếm diện.
Và cái mốt phải ghi tên vào danh sách chờ (waiting list) tại nhà hàng là khá mới với Đệ. Có lẽ một ngày tương lai, chúng ta sẽ thấy loại "cháo mắng, phở chửi" xuất cảng từ Việt Nam sang "Cali"?

- Passion Fruit -- Chanh giây: phong trào trồng chanh giây và uống nước chanh giây nở rộ ở Cali mà không ai thông báo cho Đệ! Đùa vậy thôi chứ chanh giây thì đã phổ biến từ lâu chỉ có là ngày nay rất nhiều nhà hàng thể hiện cá tính (featuring) bằng nước giải khát chanh giây.

- Ốc các loại và nấu các cách cũng là mới đối với người đã xa California khá lâu như Đệ. Đi đâu cũng thấy ốc!

Chúc Bê một cuối tuần vui vẻ.

Thân,

Chú thích:
(*) Bê 60: Từ chữ tắt B60 (Beyond 60 years young) để chỉ các bác trên 60 tuổi trẻ. Các Bê đã "lục thập nhi nhĩ thuận" nên đáng lý ra là "Khi nhìn hay nghe thấy điều gì, người ta không những không cảm thấy chướng-ngại mà còn hiểu thấu ngay mọi lẽ" (xin xem bài Luc Thập Nhi Nhĩ Thuận ); nhưng thực tế thì vẫn còn rất bực mình khi thấy chuyện trái ý.

(1) Việt Nam gọi là củ sạc. Chắc nhiều người tưởng là cái máy sạc này mọc trong đất như khoai lang?!

Phụ chú:
(A) Blogs Đã Viết--Theo Đề Tài

Thứ Sáu, 3 tháng 7, 2015

Làm sao Liên Lạc sở An Sinh Xã hội?

Thân chào các Bê(*),

Hôm nay vì bận đi xa nên xin viết một bài rất ngắn nhưng rất hữu dụng cho các Bê không có khả năng giao dịch với nhân viên của sở An Sinh Xã Hội (ASXH) bằng tiếng Mỹ. Nhờ con cháu thì chúng nó lại không rành tiếng Việt hoặc những từ ngữ chuyên đề về hưu trí bằng tiếng Mỹ.

Dạ dạ Đề xin vào đề...
Bê có thể gọi cho số điện thoại miễn phí 1-800-772-1213 và theo chỉ dẫn sau đây; nguyên bản ở phụ chú số 1.

"Chúng tôi cung cấp dịch vụ thông dịch miễn phí để quý vị dễ giao dịch với Sở An Sinh Xã Hội. Quý vị có thể dùng dịch vụ thông dịch này khi nói chuyện với chúng tôi qua điện thoại hoặc tại văn phòng An Sinh Xã Hội.
Hãy gọi số miễn phí 1-800-772-1213 của chúng tôi. Giữ máy và yên lặng trong thời gian nghe tin nhắn tự động bằng tiếng Anh cho đến khi có người đại diện trả lời. Người đại diện sẽ liên lạc với một thông dịch viên để giúp đỡ quý vị. Nếu giao dịch của quý vị không thể hoàn tất qua điện thoại, chúng tôi sẽ lấy hẹn với quý vị tại văn phòng An Sinh Xã Hội ở địa phương, và sắp xếp để có một thông dịch viên có mặt tại đó khi quý vị đến."